Goethe’nin Faust’unda Yapay Zekânın Mânevî Serüveni: Homunculus
Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü Dergisi · 2026-05 · 5 (1) · 67-81
DOI: 10.32739/ustad.2026.9.93 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 2026-05. Verfasst von Edibe Nuray Saatcı und 1 weiteren Autor:innen.
Abstract (Originalsprache)
Johann Wolfgang von Goethe’nin (1749-1832), edebî yönünün yanı sıra, zamanının fen bilimleri ile ilgilenen bir araştırmacı olduğu çok az kişi tarafından bilinmektedir. Bu özelliği ise hakîkati, yaradılış sırrını idrak etme arzusundan doğmaktadır. Bütün fen dallarında yaptığı araştırmalarda parçadan bütüne doğru giderek, mutlak olanı, hakîkati anlamak esas hedefidir. Onun hakîkat arayışı hayatının eseri olan Faust’a da net bir şekilde yansımaktadır. Bu eserde insanın kendi kendine varoluş ile ilgili sorduğu “Hakîkat nedir? İnsan bu hakîkate nasıl ulaşır? Hakîkati idrak etmede aklın rolü nedir?” gibi sorular ele alınıp işlenmiştir. Daha 18. yüzyılda Faust eserinde âdeta günümüzün önemli tartışma konularından biri olan yapay zekâ tartışmalarına paralel düşünceler geliştirmiş ve eserdeki Homunculus figürü üzerinden bu konuda önemli mesajlar vermiştir. Faust II eserinde Goethe, Homunculus figürü ile insan olmanın mâhiyetini, aklın hakîkati idrak etmedeki sınırlılığını vurgulamaktadır. İlginç olan, bu konuları tasavvuf anlayışına paralel bir tarzda eserinde işlemiş olmasıdır. Goethe’nin gençlik yıllarından yaşlılık dönemine kadar İslâm dînini incelemiş olduğu, İslâm ve tasavvuf düşüncesi üzerine edinmiş olduğu bilgi birikimini özellikle bazı eserlerinde yoğun olarak yansıttığı bilinmektedir. Faust II eserinde de bazı konuların işlenişinde tasavvufun ana konuları ile benzerlikler görülmektedir. Diğer taraftan Goethe eserde işlediği yapay zekâ konumundaki Homunculus üzerinden günümüzün bu konudaki tartışmalarına ışık tutarak, ilginç mesajlar vermektedir. Bu çalışmada Goethe’nin aklın ve bilimin sınırları hakkındaki eleştirisi, Faust eserinde yer alan tasavvufî konu ve semboller ortaya konularak sunulmuştur.
Zitieren
APA
Saatcı, E. N., & Güldütuna, H. D. (2026). Goethe’nin Faust’unda Yapay Zekânın Mânevî Serüveni: Homunculus. Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 5(1), 67-81. https://doi.org/10.32739/ustad.2026.9.93
Vancouver
Saatcı EN, Güldütuna HD. Goethe’nin Faust’unda Yapay Zekânın Mânevî Serüveni: Homunculus. Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü Dergisi. 2026;5(1):67-81. doi:10.32739/ustad.2026.9.93
BibTeX
@article{Saatc2026,
author = {Saatcı, Edibe Nuray and Güldütuna, Hatice Dilek},
title = {Goethe’nin Faust’unda Yapay Zekânın Mânevî Serüveni: Homunculus},
journal = {Üsküdar Üniversitesi Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü Dergisi},
year = {2026},
volume = {5},
number = {1},
pages = {67--81},
doi = {10.32739/ustad.2026.9.93}
}
EUVIMED