Çufutkale’den Bahçesaray’a: 17. Yüzyıl Kırım Karay Cemaatinde Kimlik ve Gündelik Yaşam
Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi · 25.06.2026 · 28 (2) · 466-486
DOI: 10.32709/akusosbil.1846529 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, online erschienen am 25.06.2026. Verfasst von Sema Aktaş. Die Arbeit nennt 51 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, 17. yüzyıl Kırım Hanlığı’nda Çufutkale (Kırk Er) merkezli Karay cemaatinin kimlik oluşumunu, gündelik yaşam pratiklerini ve hanlık içindeki sosyo-ekonomik konumunu incelemeyi amaçlamaktadır. Karayların hanlık merkezinin Solhat’tan Çufutkale’ye ve oradan Bahçesaray’a kayması sürecindeki rolü, “Çufutkale’ Bahçesaray” güzergâhı üzerinden sembolize edilerek, topluluğun siyasi-dini merkezden ticari-merkezi bir mahalleye dönüşümü ele alınmaktadır. Yöntem olarak, başta Bahçesaray kadı sicilleri olmak üzere, arkeolojik bulgular, seyyah anlatıları (Evliya Çelebi, Portelli Ascoli vb.), hanlık yarlıkları ve mezarlık epigrafisi gibi birincil ve ikincil kaynaklar kullanılmıştır. Kadı sicillerindeki mülkiyet, ticaret, miras, kölelik, borç-kefalet ve vergi kayıtları detaylı olarak analiz edilerek, Karayların ekonomik faaliyetleri (kazazlık, kuyumculuk, darphane eminliği), Müslüman Tatarlarla ve diğer gayrimüslim topluluklarla etkileşimleri ve şer’i mahkemeleri tercih nedenleri ortaya konulmuştur. Özellikle kadı sicillerinde yer alan vakıf kurma, emanet bırakma, mükâtebe sözleşmeleri ve cizye uygulamaları gibi örnekler, Karay cemaatinin hanlık toplumuna entegrasyonunu ve aynı zamanda özerk kimliğini koruma çabasını belgelemektedir. Bu kayıtlar, topluluğun yüksek kârlı mesleklerde uzmanlaşmasını, hanlık finansmanındaki kritik katkılarını (örneğin darphane yönetimi ve borç verme) ve Müslüman komşularıyla kurduğu güven ilişkilerini somut verilerle aydınlatmaktadır. Karay kimliği, Hazar Türk kökenli Türkçe dil ve isim kullanımı, Balta-Tiymez Mezarlığı’ndaki epigrafik veriler ve Tevrat merkezli Karaizm inancı üzerinden tartışılmaktadır. Çalışma, Karayların hanlık ekonomisindeki ağırlığını, toplumsal dayanışmasını ve 1783 Rus işgali sonrası dağılışını vurgulayarak, Çufutkale’nin çok etnisiteli Kırım tarihinin sessiz tanığı olduğunu savunmaktadır.
Zitieren
APA
Aktaş, S. (2026). Çufutkale’den Bahçesaray’a: 17. Yüzyıl Kırım Karay Cemaatinde Kimlik ve Gündelik Yaşam. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28(2), 466-486. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1846529
Vancouver
Aktaş S. Çufutkale’den Bahçesaray’a: 17. Yüzyıl Kırım Karay Cemaatinde Kimlik ve Gündelik Yaşam. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;28(2):466-486. doi:10.32709/akusosbil.1846529
BibTeX
@article{Akta2026,
author = {Aktaş, Sema},
title = {Çufutkale’den Bahçesaray’a: 17. Yüzyıl Kırım Karay Cemaatinde Kimlik ve Gündelik Yaşam},
journal = {Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi},
year = {2026},
volume = {28},
number = {2},
pages = {466--486},
doi = {10.32709/akusosbil.1846529}
}
EUVIMED