EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Komplo Zihniyeti Ölçeklerinin Türkiye’deki Muhalif ve Ana Akım Komplo İnançlarını Ölçme Yetkinlikleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz

Nuh Akçakaya

Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi · 25.06.2026 · 28 (2) · 487-502

DOI: 10.32709/akusosbil.1844272 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, online erschienen am 25.06.2026. Verfasst von Nuh Akçakaya. Die Arbeit nennt 44 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Son yıllarda komplo teorilerine yönelik inanç, dünya genelinde önemli bir araştırma konusu hâline gelmiştir. Farklı disiplinlerden araştırmacılar, bu inanç biçimlerini özellikle nicel yöntemlerle kapsamlı biçimde ölçmeye çalışmaktadır. Benzer bir araştırma eğiliminin Türkiye’de de mevcut olduğu; komplo inançlarının hem genel yatkınlıklar (komplo zihniyeti) hem de spesifik inançlar düzeyinde ölçüldüğü görülmektedir. Bununla birlikte, Türkiye’de genel komplo inançlarını ölçmeyi amaçlayan komplo zihniyeti ölçeklerinin, spesifik komplo inançlarını ne ölçüde yordayabildiği sorusu hâlen belirsizdir. Söz konusu durumdan hareketle, bu çalışma, hâlihazırda Türkçede kullanılan üç farklı komplo zihniyeti ölçeğinin (CMQ, TKZÖ ve GKTİÖ) psikometrik ve sosyometrik yeterliliklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Buradaki amaç, ilgili ölçeklerin Türkiye’de belirgin biçimde farklılaşan muhalif ve ana akım komplo inançlarını tahmin etme yetkinliklerini ortaya koymaktır. Korelasyonel araştırma modeli kapsamında, 856 üniversite öğrencisinden karma örnekleme yöntemiyle toplanan nicel veriler, çarpıcı bulgular ortaya koymuştur. Buna göre GKTİÖ’nün, spesifik komplo teorilerinin muhalif varyantlarını; TKZÖ’nün ise daha çok ana akım (iktidar yanlısı) komplo inançlarını tahmin etmede başarılı olduğu görülmektedir. CMQ ise gerek muhalif gerekse ana akım komplo inançlarını tahmin etmede diğer ölçeklere kıyasla belirgin bir üstünlük ortaya koyamamıştır. Elde edilen sonuçlar, GKTİÖ ve TKZÖ’nün görece güçlü ölçme araçları olmakla birlikte, mevcut ölçüm modellerinin geliştirilmesine ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, GKTİÖ’nün Yaygın Komplolar alt boyutunun çıkarılması ya da yeniden yapılandırılması; TKZÖ’nün ise komplo teorilerinin muhalif varyantlarına daha fazla yer vermesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Zitieren

APA

Akçakaya, N. (2026). Komplo Zihniyeti Ölçeklerinin Türkiye’deki Muhalif ve Ana Akım Komplo İnançlarını Ölçme Yetkinlikleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28(2), 487-502. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1844272

Vancouver

Akçakaya N. Komplo Zihniyeti Ölçeklerinin Türkiye’deki Muhalif ve Ana Akım Komplo İnançlarını Ölçme Yetkinlikleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;28(2):487-502. doi:10.32709/akusosbil.1844272

BibTeX
@article{Akakaya2026,
  author = {Akçakaya, Nuh},
  title = {Komplo Zihniyeti Ölçeklerinin Türkiye’deki Muhalif ve Ana Akım Komplo İnançlarını Ölçme Yetkinlikleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz},
  journal = {Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {28},
  number = {2},
  pages = {487--502},
  doi = {10.32709/akusosbil.1844272}
}
Kostenlos starten →