EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Van İli Ağızlarında Şekil ve Anlamını Koruyan Sözcükler II

Engin Gökçür

Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi · 13.03.2026 · 43 (1) · 322-344

DOI: 10.32600/huefd.1786863 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 13.03.2026. Verfasst von Engin Gökçür. Die Arbeit nennt 68 Literaturangaben. Gefördert von: Herhangi bir kurumdan destek alınmamıştır..

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Diller, konuşurlarının yaşadığı oğrafyalardaki yaşamın izlerini taşırlar. Türk dili de yüzyıllar boyunca Türklerin yerleştiği coğrafyalarda iletişim kurdukları toplumlarla geliştirdikleri kültürel ilişkilerin göstergesi olan zengin bir söz varlığına sahiptir. Her toplumda, bireylerin doğum, evlenme ve ölüm gibi yaşamın geçiş dönemleri ile ilgili oluşturduğu ve uyguladığı ritüllerde, giyim-kuşam, yeme-içme, mimari, müzik, halk hekimliği, din... gibi maddî ve manevî kültür unsurlarında Türklerin kendine has değerlerinin izlerini tespit etmek de mümkündür. Toplumlar, oluşturdukları ulusal maddî ve manevî kültür değerleriyle birbirinden ayrılırlar. Türkiyede ağız araştırmaları ile ilgili çalışmalar başlangıçta derleme faaliyetleri ile başlamış, sonraki yıllarda söz konusu yörenin fonetik ya da morfolojik dil özelliklerini tespit etmeye yönelik çalışmalarla devam etmiştir. Ağız araştırmaları çalışmalarında çoğunlukla yörenin söz varlığının içeriğine, kökenine, yapısına, anlam boyutuna, yörenin söz varlığının ağız bölgelerini belirleme hususiyetlerine...vb. değinilmemiştir. Bu gaye ile “Van İli Ağızlarında Şekil ve Anlamını Koruyan Sözcükler II” adı altında hazırlanan bu makalede Türk dilinin yukarıda belirtilen söz varlıklarındaki değişimin izleri belirgin bir şekilde takip edilebilir. Zira Türk dilinin tarihî dönemlerinde kullanılan sözcüklerin bir kısmı Türkiye Türkçesine uzanan süreçte ses ve anlam bakımından değişime uğramış, kimi sözcükler ise kullanımdan düşmüştür. Bu makale Türk dilinin tarihî dönemlerinde kullanılıp ses ve anlam bakımından Türkiye Türkçesi yazı dilinde değişikliğe uğrayan ya da kulanılmayan söz konusu sözcükleri tespit etmek amacıyla yazılmıştır. Doğu Anadolu bölgesinin sınır illeri olan Van, Bitlis, Kars, Iğdır, Ardahan ve Ağrı illerinin Azeri ve Terekeme ağızları fonetik, morfolojik ve söz varlığı bakımından her ne kadar Doğu Anadolu ağızları içinde yer alsa da Azerbaycan Türkçesi yazı dili ve ağızlarıyla da birçok noktada ortak hususiyetler taşır. Van ili ağızları üzerine yapılan çalışmalar incelendiğinde Türk dilinin tarihî dönemlerinde kullanılan birçok sözcüğün şekil ve anlam bakımından bölge ağızlarında korunduğu görülür. Van ili ağızlarında şekil ve anlam bakımından korunan söz varlığının bir bölümünü bu bağlamda Çağatay Türkçesi döneminde kullanılmaya başlayan ve Çağatay Türkçesi üzerinden Azerbaycan Türkçesine aktarılan Türkçe ve Moğolca kökenli kelimeler oluşturur. Van ili ağızlarında şekil ve anlamını koruyan söz varlığının diğer bir bölümünü ise Eski Türkçe ve Orta Türkçe dönemlerinde canlı bir şekilde kullanılan sözcükler oluşturur. Değişen yaşam koşullarına ve teknolojik alandaki gelişmelere bağlı olarak ölçünlü Türkçede söz konusu sözcükler kullanımdan düşerken Van ili ağızlarında kullanılmaya devam etmiştir. Türk dilinin tarihî dönemlerinde canlı bir şekilde kullanılan sözcüklerin diğer bir bölümü ise Türkiye Türkçesine uzanan süreçte anlam değişmeleri neticesinde anlamları farklılaşmış, Türkiye Türkçesine farklı anlamlarla ulaşmışlardır. Van ili ağızlarında ise söz konusu sözcüklerin tarihî süreçte kullanılan anlamlarını sürdürdüğü görülür.

Förderung

  • Herhangi bir kurumdan destek alınmamıştır.

Zitieren

APA

Gökçür, E. (2026). Van İli Ağızlarında Şekil ve Anlamını Koruyan Sözcükler II. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 43(1), 322-344. https://doi.org/10.32600/huefd.1786863

Vancouver

Gökçür E. Van İli Ağızlarında Şekil ve Anlamını Koruyan Sözcükler II. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. 2026;43(1):322-344. doi:10.32600/huefd.1786863

BibTeX
@article{Gkr2026,
  author = {Gökçür, Engin},
  title = {Van İli Ağızlarında Şekil ve Anlamını Koruyan Sözcükler II},
  journal = {Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {43},
  number = {1},
  pages = {322--344},
  doi = {10.32600/huefd.1786863}
}
Kostenlos starten →