Modern application of programmable drugs on target – multiple prodrugs against selective bioprecursors
Farmacja Polska · 26.05.2026 · 81 (10) · 585-596
DOI: 10.32383/farmpol/220161 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Farmacja Polska, online erschienen am 26.05.2026. Verfasst von Piotr Michałowski und 3 weiteren Autor:innen.
Abstract (Originalsprache)
Przedmiot badań Proleki to farmakologicznie nieaktywne związki chemiczne, które po podaniu do organizmu ulegają biotransformacji, uwalniając aktywną substancję leczniczą. Współczesne podejście do ich projektowania jest narzędziem zwiększającym skuteczność i bezpieczeństwo farmakoterapii, umożliwiając poprawę biodostępności, rozpuszczalności, przenikalności przez bariery biologiczne oraz ograniczenie toksyczności. W literaturze wyróżnia się klasyczne proleki związane z grupą nośnikową, proleki enzymatycznie aktywowane oraz bioprekursory – związki pozbawione dodatkowych grup promujących, aktywowane w specyficznych warunkach biologicznych. Szczególną uwagę zwraca się na zastosowanie proleków w leczeniu chorób nowotworowych, neurologicznych i przewlekłych. Cel badań Celem niniejszego przeglądu było omówienie współczesnych strategii projektowania proleków z uwzględnieniem ich klasyfikacji, mechanizmów aktywacji i przykładów klinicznych. Podkreślono rolę bioprekursorów, które wykazują ukrytą aktywność strukturalną i są aktywowane jedynie w obecności określonych enzymów w tkankach docelowych, co ogranicza działania niepożądane (np. valganciclovir, prasugrel, DHED). Ponadto zaprezentowano koncepcję proleków wielofunkcyjnych oraz systemów aktywowanych środowiskowo (np. w warunkach hipoksji), jako przykład zaawansowanych rozwiązań w terapii nowotworów czy chorób neurodegeneracyjnych. Materiał i metody Przegląd oparto na analizie literatury naukowej z lat 2018 – 2025, obejmującej artykuły oryginalne, prace przeglądowe oraz raporty regulacyjne FDA i EMA. Uwzględniono dane historyczne (m.in. acetanilid, aspiryna), klasyfikację związków według rodzaju nośnika i mechanizmu aktywacji, a także przykłady kliniczne i eksperymentalne. Oceniano właściwości farmakokinetyczne, efekty biologiczne i mechanizmy biotransformacji wybranych proleków klasycznych, podwójnych, potrójnych oraz bioprekursorów. Wyniki Analiza wskazuje, że proleki stanowią obecnie około 10% nowych farmaceutyków wprowadzanych na rynek, a ich udział rośnie. Klasyczne proleki związane z nośnikiem (np. estrowe, amidowe) poprawiają rozpuszczalność i biodostępność substancji czynnych. Proleki enzymatycznie aktywowane umożliwiają selektywne działanie, podczas gdy bioprekursory zapewniają aktywację wyłącznie w tkankach docelowych, co redukuje działania niepożądane. Przykłady takie jak valganciclovir, prasugrel czy DHED potwierdzają znaczenie tej strategii klinicznej. Proleki podwójne i potrójne zwiększają kontrolę nad uwalnianiem substancji czynnych oraz efektywność terapii w warunkach hipoksji, charakterystycznych dla nowotworów. Nowoczesne systemy wielofunkcyjne oraz proleki aktywowane środowiskowo wskazują na przełomowy potencjał w medycynie spersonalizowanej. Wnioski Proleki stanowią dynamicznie rozwijającą się grupę leków o rosnącym znaczeniu klinicznym. Ich zastosowanie umożliwia poprawę skuteczności terapii, zmniejszenie toksyczności oraz precyzyjne ukierunkowanie działania. Szczególną rolę odgrywają bioprekursory oraz inteligentne systemy aktywowane warunkowo, które mogą w przyszłości stać się fundamentem terapii celowanej i personalizowanej.
Zitieren
APA
Michałowski, P., Lachowicz, J., Maciąg, F., & Bielicka-Daszkiewicz, K. (2026). Modern application of programmable drugs on target – multiple prodrugs against selective bioprecursors. Farmacja Polska, 81(10), 585-596. https://doi.org/10.32383/farmpol/220161
Vancouver
Michałowski P, Lachowicz J, Maciąg F, Bielicka-Daszkiewicz K. Modern application of programmable drugs on target – multiple prodrugs against selective bioprecursors. Farmacja Polska. 2026;81(10):585-596. doi:10.32383/farmpol/220161
BibTeX
@article{Michaowski2026,
author = {Michałowski, Piotr and Lachowicz, Jacek and Maciąg, FIlip and Bielicka-Daszkiewicz, Katarzyna},
title = {Modern application of programmable drugs on target – multiple prodrugs against selective bioprecursors},
journal = {Farmacja Polska},
year = {2026},
volume = {81},
number = {10},
pages = {585--596},
doi = {10.32383/farmpol/220161}
}
EUVIMED