Mesnevî-i Manevî’de Misk Kokusunun Tasavvufî ve Edebî Analizi
Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi · 25.06.2026 · 26 (62) · 178-214
DOI: 10.32330/nusha.1863884 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 25.06.2026. Verfasst von Mehmet Enes Temiz. Die Arbeit nennt 45 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Mevlânâ Celâleddin-i Rumî’nin (öl. 1273) Mesnevî-i Mânevî adlı eseri hiç şüphesiz tasavvuf edebiyatının en önemli eserlerindendir. Bu eser üzerinde günümüze kadar çok sayıda şerhler yazılmış, yazıldığı dönemden günümüze dek birçok çalışmanın konusu olmuş, birçok şairi ve müellifi etkisi altında bırakmış eşsiz bir eserdir. Mesnevî’ye bu denli önem atfedilmesinin sebeplerinden biri de ele aldığı konular itibarıyla toplumun her kesiminden insana hitap eden, insanları iyiliğe ve doğruluğa sevk eden ve esas itibarıyla insanı konu edinen bir eser olmasıdır. Bu nedenle Mesnevî insana yönelik her konuda temsili hikâyeler barındıran, ahlâk, irfan, sabır, aşk, nefis terbiyesi, tevekkül gibi meseleleri semboller ve günlük hayattan benzetmelerle anlatan çok yönlü rehber niteliği taşımaktadır. Bu çalışmada, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin Mesnevî-i Manevî adlı eserinde misk kokusuna yapılan göndermeler tasavvufî ve edebî işlevleri bakımından incelenmiştir. Araştırma kapsamında Mesnevî’de misk kokusuna işaret eden tüm beyitler taranmış; bu kelimenin Mesnevî’nin otuz dört farklı yerinde toplam otuz sekiz beyitte geçtiği tespit edilmiştir. Söz konusu beyitler, Farsça metinleri ve Türkçe tercümeleriyle birlikte ele alınmış; ayrıca Mesnevî şerhlerinden yararlanılarak beyitlerin anlam katmanları ortaya konulmaya çalışılmıştır. İnceleme sonucunda misk kokusunun yalnızca duyusal bir unsur olarak değil, hakikat, ihlâs, manevi olgunluk, ilâhî cazibe ve kemâl gibi tasavvufî kavramları temsil eden çok katmanlı bir metafor olarak kullanıldığı görülmüştür. Mevlânâ, bu imge aracılığıyla mana ehli ile zahirde kalanları, hakikat yolcuları ile nefsani arzularına esir olanları ayırt etmektedir. Ayrıca misk kokusu imgesinin sıklıkla pislik, eşek, hayvan gübresi gibi olumsuz ve zıt çağrışımlara sahip unsurlarla birlikte kullanılması, karşıtlık yoluyla anlamın güçlendirilmesine hizmet etmektedir. Bu yönüyle misk, Mesnevî’de hem sembolik hem de öğretici bir işlev üstlenerek okuyucuyu maddeden manaya, taklitten tahkike yönlendiren temel metaforlardan biri hâline gelmiştir.
Zitieren
APA
Temiz, M. E. (2026). Mesnevî-i Manevî’de Misk Kokusunun Tasavvufî ve Edebî Analizi. Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi, 26(62), 178-214. https://doi.org/10.32330/nusha.1863884
Vancouver
Temiz ME. Mesnevî-i Manevî’de Misk Kokusunun Tasavvufî ve Edebî Analizi. Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi. 2026;26(62):178-214. doi:10.32330/nusha.1863884
BibTeX
@article{Temiz2026,
author = {Temiz, Mehmet Enes},
title = {Mesnevî-i Manevî’de Misk Kokusunun Tasavvufî ve Edebî Analizi},
journal = {Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {26},
number = {62},
pages = {178--214},
doi = {10.32330/nusha.1863884}
}
EUVIMED