EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

TÜRK DÜNYASINDA KADIN ŞAMAN KURUMUNDAN KADIN ÂŞIĞA: TARİHÎ KÜLTÜREL SÜREÇ

Fuzuli Bayat

Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi · 09.06.2026 · 11 (1) · 81-104

DOI: 10.32321/cutad.1693224 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 09.06.2026. Verfasst von Fuzuli Bayat. Die Arbeit nennt 34 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu makale, Türk kültür tarihinde kadının icra ettiği iki önemli geleneği, şamanlık ve âşıklığı, tarihsel ve kültürel bir perspektifle incelemektedir. Makale, kadın şamanların âşıklık geleneğine evrilme sürecini, bu dönüşümün toplumsal ve sosyo-kültürel nedenlerini ve etkilerini analiz etmektedir.Bu çalışmada, kadın şamanların sahip olduğu müzik, şiir ve kehanet gibi yeteneklerin, âşıklık geleneğinde de devam ettiği vurgulanmaktadır. Ancak, bu geçişin sadece bir devamlılık olmadığı, aynı zamanda tasavvufi ve bireysel dinamiklerin de etkili olduğu belirtilmektedir. Tasavvufun sağladığı manevi özgürlük alanı, onların âşıklık geleneğinde aktif rol almalarını kolaylaştırmıştır. Bununla birlikte, erkek âşıklardan farklı olarak, kadın âşıkların yetişmesinde bireysel yetenek ve isteklerin daha belirleyici olduğu tespit edilmiştir.Makalede, âşıklık geleneğinin usta-çırak ilişkisi, toplumsal performans gibi unsurlarının, Orta Çağ Müslüman dünyasında kadınlar için zorluklar yarattığı ve geleneğin erkek egemen bir yapıya dönüşmesine neden olduğu ifade edilmektedir. Kadın âşıkların çoğunlukla aile içindeki âşık figürleri tarafından teşvik edildiği, buna karşın toplumsal algının genellikle mesafeli olduğu vurgulanmaktadır.Modern çağda, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu ve Sovyet rejiminin Azerbaycan ve Orta Asya’daki etkileriyle birlikte, kadının toplumsal statüsünde ve sanat alanındaki rolünde değişimler yaşanmıştır. Özellikle Sovyetler Birliği’nde okuryazarlık oranının artması, kadınların lehine olumlu sonuçlar doğurmuştur. Ancak, muhafazakâr İslami gelenek, kadınların sanat alanındaki çalışmalarına direnç göstermeye devam etmiştir.Makale, modern dönemde kadın âşıkların güncel durumunu, işledikleri temaları (aşk, hasret, başkaldırı) ve Türk dünyasındaki farklı coğrafyalardaki (Bakşı, Akın, Jırav vb.) varlıklarını ele almakta; bu geleneklerin benzerlik ve farklılıklarını incelemektedir.Bu çalışma, konuyu tarihsel ve kültürel bir perspektifle inceleyen nitel bir araştırmadır. Temel olarak betimleyici ve analitik bir yöntem izlenmiş, kültürel tarih ve sosyolojik analiz tekniklerinden yararlanılmıştır. Makalede, birincil ve ikincil kaynakların (tarihî metinler, destanlar, biyografiler ve mevcut akademik literatür) karşılaştırmalı analizi yapılarak, kadın şamanlıktan âşıklığa geçiş sürecindeki süreklilik ve değişimler ortaya konmuştur.Sonuç olarak, makale, kadın şamanlıktan kadın âşıklığa geçişin kültürel, toplumsal, tasavvufi ve bireysel faktörlerin etkileşimiyle gerçekleştiğini ve günümüzde de devam ettiğini ortaya koymaktadır.

Zitieren

APA

Bayat, F. (2026). TÜRK DÜNYASINDA KADIN ŞAMAN KURUMUNDAN KADIN ÂŞIĞA: TARİHÎ KÜLTÜREL SÜREÇ. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 11(1), 81-104. https://doi.org/10.32321/cutad.1693224

Vancouver

Bayat F. TÜRK DÜNYASINDA KADIN ŞAMAN KURUMUNDAN KADIN ÂŞIĞA: TARİHÎ KÜLTÜREL SÜREÇ. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi. 2026;11(1):81-104. doi:10.32321/cutad.1693224

BibTeX
@article{Bayat2026,
  author = {Bayat, Fuzuli},
  title = {TÜRK DÜNYASINDA KADIN ŞAMAN KURUMUNDAN KADIN ÂŞIĞA: TARİHÎ KÜLTÜREL SÜREÇ},
  journal = {Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {11},
  number = {1},
  pages = {81--104},
  doi = {10.32321/cutad.1693224}
}
Kostenlos starten →