Dialog czy monolog? Akty uszanowania i ketuby jako formy komunikacji rodzinnej w XIX-wiecznych aktach notarialnych z Podlasia
Prace Językoznawcze · 31.03.2026 · 28 (1) · 109-121
DOI: 10.31648/pj.12282 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Prace Językoznawcze, online erschienen am 31.03.2026. Verfasst von Joanna Kuć. Die Arbeit nennt 21 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY 4.0).
Abstract (Originalsprache)
Artykuł koncentruje się na różnicach w interakcji językowej i prawnej pomiędzy stronami aktów notarialnych różnych narodowości – Polaków i Żydów. Przedstawia dialogiczną strukturę aktów uszanowania i pozwoleń na zawarcie małżeństwa oraz monologiczny przekaz ketub – tradycyjnych umów przedmałżeńskich w społeczności żydowskiej, w sferze komunikacji rodzinnej. Analiza opiera się na korpusie źródeł archiwalnych z kancelarii w Łukowie: Stanisława Lipnickiego, Józefa Kalasantego Szaniawskiego (lata 1810–1811) i Ludwika Modrzewskiego, urzędującego w Siedlcach (1833), ilustrując szersze zjawiska społeczne: koegzystencję grup etnicznych, napięcia pomiędzy tradycją a modernizacją prawa, a także mechanizmy konstruowania tożsamości etnicznej. Akty uszanowania reprezentują interakcyjny dialog: prośbę dzieci o błogosławieństwo rodzicielskie i reaktywną odpowiedź w formie pozwolenia na zawarcie małżeństwa, co odzwierciedla zmiany prawa rodzinnego związane z Kodeksem Napoleona. Z kolei ketuby, oparte na prawie talmudycznym, to jednostronne deklaracje, podkreślające hierarchiczność relacji rodzinnych i zachowanie tradycji starozakonnych. Tytułowa opozycja „dialog czy monolog” odzwierciedla też granice asymilacji: polskie akty stanowią próbę adaptacji do nowego porządku prawnego, podczas gdy żydowskie – pełnią funkcję bastionu tradycji, chroniącego autonomię kulturową i religijną przed zewnętrzną ingerencją prawną. Opracowanie integruje perspektywy lingwistyczne (pragmatyka komunikacji), socjologiczne (dynamika relacji pokoleniowych) oraz historyczne (wpływ kodyfikacji prawa), akcentując rolę języka jako medium negocjacji wartości kulturowych i rodzinnych.
Zitieren
APA
Kuć, J. (2026). Dialog czy monolog? Akty uszanowania i ketuby jako formy komunikacji rodzinnej w XIX-wiecznych aktach notarialnych z Podlasia. Prace Językoznawcze, 28(1), 109-121. https://doi.org/10.31648/pj.12282
Vancouver
Kuć J. Dialog czy monolog? Akty uszanowania i ketuby jako formy komunikacji rodzinnej w XIX-wiecznych aktach notarialnych z Podlasia. Prace Językoznawcze. 2026;28(1):109-121. doi:10.31648/pj.12282
BibTeX
@article{Ku2026,
author = {Kuć, Joanna},
title = {Dialog czy monolog? Akty uszanowania i ketuby jako formy komunikacji rodzinnej w XIX-wiecznych aktach notarialnych z Podlasia},
journal = {Prace Językoznawcze},
year = {2026},
volume = {28},
number = {1},
pages = {109--121},
doi = {10.31648/pj.12282}
}
EUVIMED