EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Dijital İdeolojik Aygıt Olarak Instagram: Gözetim ve Rıza Diyalektiğinde “Öz-Veri” Pratiği

Reyhan Kulluk, Muhammet Safa Taşkıran

Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi · 31.07.2026 · 12 (2) · 863-882

DOI: 10.31592/aeusbed.1926112 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, online erschienen am 31.07.2026. Verfasst von Reyhan Kulluk und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 73 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu fenomenolojik araştırma, aktif Instagram kullanıcılarının platformun algoritmik yapısındaki ideolojik çağrılma ve dijital gözetim deneyimlerini nasıl anlamlandırdıklarını incelemektedir. Althusser’in devletin ideolojik aygıtları kuramı ile Zuboff’un gözetim kapitalizmi yaklaşımlarından beslenen çalışmada, bireylerin platformla kurdukları diyalektik ilişki ampirik olarak sorgulanmaktadır. Yorumlayıcı fenomenolojik desenin kullanıldığı araştırmanın verileri, ölçüt örnekleme tekniğiyle belirlenen 18-30 yaş aralığındaki 22 katılımcı ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmıştır. Bulgular, Max van Manen’in tematik yansıtma yaklaşımı merkeze alınarak yaşantılanan mekân, beden, zaman, ilişki ve maddesellik varoluşsalları ekseninde çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, kullanıcıların görünürlük ve sosyal onay arzusuyla platformun yönlendirici çağrısına gönüllü olarak uyum sağladıklarını, bu estetik performans sürecinde duygusal emeklerini metalaştırarak davranışsal veri üreten nesnelere dönüştüklerini göstermektedir. Katılımcıların veri sömürüsüne ve mahremiyet ihlallerine yönelik farkındalıkları; dijital dışlanma korkusu, sosyal aidiyet kaygısı ve algoritmik konfor aracılığıyla gözetim realizmi bağlamında rasyonalize edilmektedir. Algoritmik tahakküme karşı geliştirilen taktiksel mikro-direniş ve sınır çizme pratikleri ise sistemin altyapısal veri çıkarma mantığı içinde etkisiz kalmaktadır. Çalışmanın literatüre sunduğu özgün katkı, kullanıcının dijital ağlarda bağımsız bir “özne” (öz) olma çabasının algoritmalar tarafından ticari bir “nesneye” (veri) dönüştürülmesi sürecini açıklayan “öz-veri” kavramsallaştırmasıdır. Sonuç olarak bulgular, kullanıcıların aidiyet arzusuyla bağlandıkları algoritmik sistemlerde kendi tahakkümlerinin özneleri ve aynı zamanda sermaye için değer üreten ücretsiz hammaddeleri konumuna geldiklerini ortaya koymaktadır.

Zitieren

APA

Kulluk, R., & Taşkıran, M. S. (2026). Dijital İdeolojik Aygıt Olarak Instagram: Gözetim ve Rıza Diyalektiğinde “Öz-Veri” Pratiği. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(2), 863-882. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1926112

Vancouver

Kulluk R, Taşkıran MS. Dijital İdeolojik Aygıt Olarak Instagram: Gözetim ve Rıza Diyalektiğinde “Öz-Veri” Pratiği. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;12(2):863-882. doi:10.31592/aeusbed.1926112

BibTeX
@article{Kulluk2026,
  author = {Kulluk, Reyhan and Taşkıran, Muhammet Safa},
  title = {Dijital İdeolojik Aygıt Olarak Instagram: Gözetim ve Rıza Diyalektiğinde “Öz-Veri” Pratiği},
  journal = {Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {12},
  number = {2},
  pages = {863--882},
  doi = {10.31592/aeusbed.1926112}
}
Kostenlos starten →