'सारस्वतेय' महाकाव्यमा सादृश्यमूलक अलङ्कार
Journal of Janta Multiple Campus · 31.07.2026 · 5 (1) · 55-76
DOI: 10.3126/jjmc.v5i1.97983 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Journal of Janta Multiple Campus, online erschienen am 31.07.2026. Verfasst von Tirtha Raj Bhattarai.
Abstract (Originalsprache)
पीताम्बरभोला लम्सालको 'सारस्वतेय' (२०४७) महाकाव्यमा प्रयुक्त सादृश्यमूलक वर्गका अलङ्कारहरूको विश्लेषणमा यो लेख केन्द्रित रहेको छ । उपमान र उपमेयमा समान धर्म भएका अलङ्कारहरूलाई सादृश्यविच्छित्तिमूलक अलङ्कार भनिन्छ । यस्ता अलङ्कारहरूलाई साधर्म्यमूलक अलङ्कार पनि भनिन्छ । यस वर्गका अलङकारहरूमा दुई वस्तुका बिचमा द्रव्य, गुण, जाति, क्रिया, स्वरूप जस्ता कुरामा समानता प्रस्तुत गरिन्छ । 'सारस्वतेय' महाकाव्यमा सादृश्यमूलक वर्गका अलङ्कारहरूको प्रयोग के कसरी गरिएको छ भन्ने समस्याको समाधानार्थ अलङ्कारहरूको प्रयोग स्थिति पत्ता लगाउनु यस अध्ययनको मुख्य उद्देश्य रहेको छ । यस अध्ययनमा पुस्तकालयबाट सामग्री सङ्कलन गरिएका 'सारस्वतेय' महाकाव्यका नमुना श्लोकहरू प्राथमिक स्रोतका सामग्री र 'सारस्वतेय' महाकाव्यको विश्लेषणसँग सम्बन्धित सामग्री द्वितीयक स्रोतका सामग्री रहेका छन् । यसको अध्ययन ढाँचा गुणात्मक प्रकृतिको रहेको छ । 'सारस्वतेय' महाकाव्यमा अलङ्कार प्रयोगको अवस्था अध्ययनका लागि सूक्ष्म पठन विधिका माध्यमबाट सामग्री सङ्कलन गरिएको छ । ती सामग्रीहरूको अर्थापन, अलङ्कारको सैद्धान्तिक अवधारणा र सादृश्यमूलक वर्गका अलङ्कारहरूको लक्षण पहिचानका लागि मूलतः पूर्वीय अलङ्कार सिद्धान्तलाई आधार बनाइएको छ । यस लेखमा 'सारस्वतेय' महाकाव्यका श्लोकहरूको अर्थापनका क्रममा वर्णनात्मक र विश्लेषणात्मक विधिको प्रयोग गरिएको छ । उक्त महाकाव्यका अर्थालङ्कारहरूको प्रयोगावस्थाको स्थिति पहिचान गर्नका लागि मूलतः रुय्यकद्वारा स्थापित अलङ्कारसिद्धान्तको सहयोग लिइएको छ भने अर्थसौन्दर्य प्रकाशित भएका श्लोकहरू उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरी तिनको व्याख्या गरिएको छ । अन्त्यमा 'सारस्वतेय' महाकाव्यमा प्रयोग भएका विविध अलङ्काहरूको सहज तथा स्वतःस्फूर्त अभिव्यक्तिले महाकाव्यको कथ्यअर्थ आस्वादनयुक्त भई महाकाव्यको काव्यात्मक उच्चता बढेको छ भन्ने निष्कर्ष निकालिएको छ । यस अध्ययनबाट 'सारस्वतेय' महाकाव्यमा सादृश्यमूलक वर्गका के कस्ता अलङ्कारहरूको के कसरी प्रयोग गरिएको छ भन्ने कुरा जान्न चाहने जिज्ञासुहरू लाभान्वित हुनेछन् ।
Zitieren
APA
Bhattarai, T. R. (2026). 'सारस्वतेय' महाकाव्यमा सादृश्यमूलक अलङ्कार. Journal of Janta Multiple Campus, 5(1), 55-76. https://doi.org/10.3126/jjmc.v5i1.97983
Vancouver
Bhattarai TR. 'सारस्वतेय' महाकाव्यमा सादृश्यमूलक अलङ्कार. Journal of Janta Multiple Campus. 2026;5(1):55-76. doi:10.3126/jjmc.v5i1.97983
BibTeX
@article{Bhattarai2026,
author = {Bhattarai, Tirtha Raj},
title = {'सारस्वतेय' महाकाव्यमा सादृश्यमूलक अलङ्कार},
journal = {Journal of Janta Multiple Campus},
year = {2026},
volume = {5},
number = {1},
pages = {55--76},
doi = {10.3126/jjmc.v5i1.97983}
}
EUVIMED