Kur’ân’da Meddü’l-Ayn: Dünya Ziynetine Yönelen Bakış ve Temenni
Tefsir Araştırmaları Dergisi · 30.10.2026 · 10 (2) · 685-705
DOI: 10.31121/tader.2005508 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tefsir Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.10.2026. Verfasst von İdris Polat. Die Arbeit nennt 42 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Kur’ân’da dünya ziynetine yönelen bakışın ahlâkî mahiyetini, Tâhâ 20/131 ve el-Hicr 15/88’de “وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ” lafzıyla ifade edilen meddü’l-ayn terkibi merkezinde incelemektedir. Bakışın ahlâkî boyutuna ilişkin çalışmaların çoğunlukla gaddü’l-basar, mahremiyet ve cinsel öz denetim üzerinde yoğunlaşması, dünya nimetlerine yönelen bakışın ayrıca ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Araştırmanın bu literatüre katkısı, meddü’l-ayn terkibinin sözlük anlamı ile âyet bağlamı ve müfessirlerin açıklamalarında belirginleşen anlam unsurlarını birbirinden ayırması; dünya ziynetine yönelen bakışı ise bakışın sürdürülmesi, görünür nimetin temenniye konu edilmesi ve ona değer atfedilmesi arasındaki ilişki içinde incelemesidir. Araştırmada kavram merkezli tematik tefsir yöntemi benimsenmiş; ilgili âyetler sözlük anlamı, lafız, bağlam ve klasik tefsir yorumları bakımından değerlendirilmiştir. Ardından Kârûn kıssası (el-Kasas 28/79-82), meddü’l-aynın an-lamını belirleyen doğrudan bir delil olarak değil, görünür ziynet, sahip olma temennisi ve değer ölçüsü bakımından tematik bir karşılaştırma alanı olarak; el-Kehf 18/28 ise bakışın yönüne ilişkin tamamlayıcı bir çerçeve olarak ele alınmıştır. Yûsuf 12/31, Âl-i İmrân 3/14, el-Enʿâm 6/52, el-Münâfikûn 63/4 ve ez-Zuhruf 43/33-35 ise görünürlük, hayranlık, arzu ve değer atfetme biçimleri arasındaki ilişkiyi tamamlayıcı olarak açıklamak üzere incelenmiştir. İnceleme, meddü’l-aynın yalnızca fizikî görmeye değil; bağlam ve müfessirlerin açıklamaları dikkate alındığında bakışın dünya ziyneti üzerinde sürdürülmesi, görülen nimete rağbet edilmesi ve onun temenni konusu hâline getirilmesiyle ilişkili bir yönelişe işaret ettiğini göstermektedir. Buna göre temel problem, dünya nimetlerinin görülmesi değil, görünür ziynetin nihaî üstünlük ölçüsüne ve sahip olma temennisine dönüştürülmesidir. Çağdaş tüketim ve görsel kültür literatürü, âyetlerin anlamını belirleyen bir kaynak olarak değil, klasik tefsirlerden elde edilen bulguların günümüz görünürlük, sosyal mukayese ve dikkat düzenindeki karşılıklarını değerlendirmek amacıyla kullanılmıştır. Çalışma, bakışın yalnızca dünya ziynetinden çevrilmesini değil, iman, kulluk ve ilâhî rızâ ölçülerine göre yönlendirilmesini de Kur’ân’da bakışın ahlâkî boyutunun bir parçası olarak değerlendirmektedir.
Zitieren
APA
Polat, İ. (2026). Kur’ân’da Meddü’l-Ayn: Dünya Ziynetine Yönelen Bakış ve Temenni. Tefsir Araştırmaları Dergisi, 10(2), 685-705. https://doi.org/10.31121/tader.2005508
Vancouver
Polat İ. Kur’ân’da Meddü’l-Ayn: Dünya Ziynetine Yönelen Bakış ve Temenni. Tefsir Araştırmaları Dergisi. 2026;10(2):685-705. doi:10.31121/tader.2005508
BibTeX
@article{Polat2026,
author = {Polat, İdris},
title = {Kur’ân’da Meddü’l-Ayn: Dünya Ziynetine Yönelen Bakış ve Temenni},
journal = {Tefsir Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {2},
pages = {685--705},
doi = {10.31121/tader.2005508}
}
EUVIMED