İsm-i Mensûb’un Kur’ân’daki Anlamsal Katkıları Üzerine Bir İnceleme
Tefsir Araştırmaları Dergisi · 30.10.2026 · 10 (2) · 870-891
DOI: 10.31121/tader.1981832 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tefsir Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.10.2026. Verfasst von Mehmet Zeki Doğan und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 45 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Kur’ân-ı Kerîm’de anlatım ve içerik yönünden önemli bir rol oynayan ism-i mensûb yapıların anlam alanları ile bağlamsal kullanımlarını araştırmayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede çalışmanın temel fikri, ism-i mensûb yapılarını tanıtmak; bu yapılarla ilgili âlimlerin ortaya koy-duğu genel kurallarını belirlemek; ardından bu kuralları Kur’ân-ı Kerîm üzerinden uygulamalı olarak ele almak ve söz konusu yapıların ilâhî kelamdaki kullanımlarında üstlendikleri anlamsal işlevi ortaya koymaktır. Ayrıca söz konusu yapıların sadece nicelik bildiren yapılar olmadığını, aksine onların Kur’ân-ı Kerîm’in edebi gücünü perçinleyen, anlamsal derinliğini çoğaltan ve ilâhî mesajın rehberlik yönünü kuvvetlendiren çok boyutlu dil birimleri olduğunu göz önüne sermek-tir. Çalışmamızın hareket noktasını; Kur’ân-ı Kerîm’de yer alan ism-i mensûb yapıların nüansla-rının göz ardı edilmesi ve bu kelimelerin bağlamsal kullanımlarının ardındaki semantik zenginli-ğin incelenmeden bırakılması sorunu oluşturmaktadır. Çalışmamızın asıl problemini ise söz ko-nusu yapıların bulunduğu yerlerde tercih edilme sebebinin yeterince dikkate alınmamasıdır. Oysa Kur’ân-ı Kerîm’in dil yapısı incelendiğinde, sözcüklerin seçiminde çok titiz bir düzenin bulundu-ğu ve her bir sözcüğün yer aldığı siyak-sibak ilişkisi içinde belirli bir anlamsal işleve sahip oldu-ğu görülmektedir. Çalışmamızda kavramsal tahlil, içerik analizi ve bağlam incelemesi, Arap dili ile tefsirin temel kaynakları metodik bir incelemeden geçirilerek betimleyici-analitik bir araştırma yöntemi izlenmektedir. Böylece ism-i mensûb yapıların ilk önce sözlük anlamı ve Arap dilindeki kullanımları dikkate alınarak bu yapıların semantik zenginlikleri göz önüne serilmektedir. Aka-binde bu yapıların Kur’ân-ı Kerîm’deki kullanımları, anlamsal saha içindeki yerleri ve metinsel bağlama göre edindikleri has görevleri, Arap dili ile tefsirin temel kaynaklarının sunduğu veriler ekseninde ele alınmaktadır. Çalışmamızın sonunda da ilgili yapıların kelimelere mübalağa ve kuvvet kazandırdığı; bir kısmının da sıfatları pekiştirdiği ve muhatabın zihninde anlamı netleştir-diği görülmektedir. Ayrıca ism-i mensûb yapıların diğer bir kısmının soyut olanı somutlaştırma, bağlama bağlı olarak bilimsel ve tasviri incelikler sunduğu tespit edilmektedir. Bununla birlikte Kur’ân metninde bu tür nisbet yapıların yalnızca tanımlayıcı bir görev üstlenmediği; aidiyet, kim-lik inşası, değer atfı, övgü veya yergi gibi güçlü anlamsal boyutlar da kazandırdığı müşahede edilmektedir. Aynı zamanda çalışmamız, ism-i mensûb yapıların hem rastlantısal değil, bağlamsal ve anlamsal hakikatlerle tercih edildiğini gözler önüne sermekte hem de bu yapıların her birinin Kur’ân-ı Kerîm’in gayesini kuvvetlendiren müstesna bir görev ifa ettiğini kanıtlamaktadır.
Zitieren
APA
Doğan, M. Z., & Akbaş, R. (2026). İsm-i Mensûb’un Kur’ân’daki Anlamsal Katkıları Üzerine Bir İnceleme. Tefsir Araştırmaları Dergisi, 10(2), 870-891. https://doi.org/10.31121/tader.1981832
Vancouver
Doğan MZ, Akbaş R. İsm-i Mensûb’un Kur’ân’daki Anlamsal Katkıları Üzerine Bir İnceleme. Tefsir Araştırmaları Dergisi. 2026;10(2):870-891. doi:10.31121/tader.1981832
BibTeX
@article{Doan2026,
author = {Doğan, Mehmet Zeki and Akbaş, Rıfat},
title = {İsm-i Mensûb’un Kur’ân’daki Anlamsal Katkıları Üzerine Bir İnceleme},
journal = {Tefsir Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {2},
pages = {870--891},
doi = {10.31121/tader.1981832}
}
EUVIMED