İlk Dönem Mushaf İmlâ Farklılıklarında Müstensih/Kâtip Hatalarının Olduğuna Dair İddiaların Kritiği
Tefsir Araştırmaları Dergisi · 30.10.2026 · 10 (2) · 892-911
DOI: 10.31121/tader.1977640 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tefsir Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.10.2026. Verfasst von Saadet Şaşa und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 59 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, özellikle Hz. Osman döneminden itibaren istinsah edilen Mushaf nüshalarındaki imlâ farklılıklarının sebeplerinden biri olarak gösterilen kâtiplerin/müstensihlerin hata yapıp yapmadıkları meselesini ele almaktadır. Bu bağlamda, İslâm düşünce tarihinde söz konusu görüşü benimseyen âlimlerin bulunup bulunmadığı, varsa bunların kimler olduğu, hangi delillere dayandıkları, ileri sürdükleri rivâyet ve verilerin başka âlimler tarafından nasıl yorumlandığı incelenmiştir. Yapılan araştırma ve değerlendirmeler neticesinde sahabeye nispet edilen bazı rivâyetleri delil göstererek Mushaf imlâsında müstensihlerin hata yapmış olabileceğini savunan âlimlerin olduğu saptanmıştır. Ebû Zekeriyyâ Yahyâ el-Ferrâ (öl. 207/822), İbn Kuteybe (ö. 276/889) ve İbn Haldûn’un (öl. 808/1406) bu görüşü benimsedikleri ve sahabeden gelen bazı rivâyetleri gerekçe göstererek görüşlerini delillendirmeye çalıştıkları müşahede edilmiştir. Bunların yanı sıra oryantalistlerden Ignác Goldziher (öl. 1921), Theodor Nöldeke (öl. 1930) ve Arthur Jeffery (öl. 1959) de Mushaf imlâsında hataların olduğunu savunmuştur. Buna karşılık, bu rivâyetlerin problemler barındırdığını ileri süren ya da rivâyetler sahih kabul edilse dahi bunlarla kastedilen anlamın farklı olduğunu savunan âlimler de vardır. Ebû Bekr Muhammed el-Bakıllânî (öl. 403/1013), Ebû Amr Osmân ed-Dânî (öl. 444/1053), İbnü’l-Cezerî (ö. 833/1429) gibi birçok âlimin benimsediği bu yaklaşıma göre özellikle Hz. Osman döneminde yapılan Mushaf istinsah faaliyetinde kâtip veya müstensihlerden bir hata sâdır olmamıştır. Çalışmada her iki yaklaşım ortaya konulmuş ve söz konusu rivâyetlerin sıhhatine dair mülahazalara yer verilmiştir. Araştırma sürecinde literatür taraması, sistematik tahlil ve değerlendirme yöntemleri esas alınmıştır. Çalışmada Mushaf tarihi ve imlâsını ele alan klasik Arapça eserler ve konuyla ilgili birtakım çağdaş çalışmalar aslî kaynak olarak kullanılmıştır.
Zitieren
APA
Şaşa, S., & Özel, R. O. (2026). İlk Dönem Mushaf İmlâ Farklılıklarında Müstensih/Kâtip Hatalarının Olduğuna Dair İddiaların Kritiği. Tefsir Araştırmaları Dergisi, 10(2), 892-911. https://doi.org/10.31121/tader.1977640
Vancouver
Şaşa S, Özel RO. İlk Dönem Mushaf İmlâ Farklılıklarında Müstensih/Kâtip Hatalarının Olduğuna Dair İddiaların Kritiği. Tefsir Araştırmaları Dergisi. 2026;10(2):892-911. doi:10.31121/tader.1977640
BibTeX
@article{aa2026,
author = {Şaşa, Saadet and Özel, Recep Orhan},
title = {İlk Dönem Mushaf İmlâ Farklılıklarında Müstensih/Kâtip Hatalarının Olduğuna Dair İddiaların Kritiği},
journal = {Tefsir Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {2},
pages = {892--911},
doi = {10.31121/tader.1977640}
}
EUVIMED