Bikai'nin Meṣâʿidü'n-Naẓar Adlı Eserine Dair Bir Analiz
Tefsir Araştırmaları Dergisi · 30.10.2026 · 10 (2) · 829-847
DOI: 10.31121/tader.1958822 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tefsir Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.10.2026. Verfasst von Adnan Arslan. Die Arbeit nennt 15 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Burhaneddin el-Bikāî'nin Meṣâʿidü'n-naẓar li'l-işrâf ʿalâ maḳāṣıdi's-süver adlı eserinde yer alan sûre maksatlarını nicel analiz yöntemiyle incelemeyi ve müellifin tefsir metodolojisindeki önceliklerini sayısal veriler ışığında ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede 114 sûrenin ta-mamı taranmış, her bir sûreye dair maksat açıklamalarının kelime sayıları tespit edilerek karşılaştı-rılmış ve metinlerde öne çıkan kavramlar tematik olarak sınıflandırılmıştır. Elde edilen bulgular, Bikāî'nin sûreler arasında yorum yoğunluğu bakımından belirgin farklılıklar gözettiğini göstermekte-dir. Özellikle Meryem (yaklaşık 1400 kelime), Yâsîn (1300 kelime) ve Fussilet (1250 kelime) sûrele-rinde açıklamaların hacimce zirveye ulaştığı; buna karşılık ahkâm içeriği ağır basan Nisâ ve Mâide gibi sûrelerde daha sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Bu durum, müellifin klasik fıkhî tefsir çizgisinden ziyade işârî ve sembolik anlam katmanlarına yöneldiğini ortaya koymaktadır. Nitekim hurûf-ı mukat-taa içeren sûrelerde fonetik özellikler, mahreç ve sıfat analizleri ile ebced hesaplamalarına dayalı yorumların yoğunlaştığı; müellifin bu harfleri tarihsel süreçlerle irtibatlandırarak özgün bir anlam-landırma çabası geliştirdiği görülmüştür. Tematik analiz sonuçlarına göre metnin en büyük kısmını ahiret ve haşir (%29,8) ile tevhid ve kudret (%23,7) temaları oluşturmakta; bunu kitap ve risalet (%18,4), ictimâ ve ahlak (%12,3) ile inzâr ve cihad (%11,8) temaları takip etmektedir. Ahkâm tema-larının görece düşük oranı, Bikāî'nin inanç esaslarını merkeze alan bir Kur’ân tasavvurunu benimse-diğini ve normatif hükümleri ikincil bir maksat alanı olarak değerlendirdiğini göstermektedir. Ayrıca sûreler arası irtibat, başlangıç-bitiş ilişkileri ve özellikle mukattaa harfleri üzerinden kurulan fonetik ve tarihsel bağlar, Bikāî'nin nazm anlayışının temelini teşkil etmektedir. Bu yönüyle eser, yalnızca sûre maksatlarını tespit eden bir çalışma değil, aynı zamanda Kur’ân’ın bütüncül yapısını ortaya koymayı hedefleyen metodolojik bir tefsir denemesi niteliği taşımaktadır. Sonuç olarak bu araştırma, klasik bir tefsir metninin nicel yöntemlerle analiz edilebileceğini göstererek hem Bikāî’nin yorum dünyasına dair somut veriler sunmakta hem de tefsir tarihi çalışmalarına yeni bir metodolojik açılım kazandırmaktadır.
Zitieren
APA
Arslan, A. (2026). Bikai'nin Meṣâʿidü'n-Naẓar Adlı Eserine Dair Bir Analiz. Tefsir Araştırmaları Dergisi, 10(2), 829-847. https://doi.org/10.31121/tader.1958822
Vancouver
Arslan A. Bikai'nin Meṣâʿidü'n-Naẓar Adlı Eserine Dair Bir Analiz. Tefsir Araştırmaları Dergisi. 2026;10(2):829-847. doi:10.31121/tader.1958822
BibTeX
@article{Arslan2026,
author = {Arslan, Adnan},
title = {Bikai'nin Meṣâʿidü'n-Naẓar Adlı Eserine Dair Bir Analiz},
journal = {Tefsir Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {2},
pages = {829--847},
doi = {10.31121/tader.1958822}
}
EUVIMED