Yapay Zekânın Rivayet Ağırlıklı Tefsir Metinlerini Anlama ve Meal Oluşturma Yetkinliği Üzerine
Tefsir Araştırmaları Dergisi · 30.04.2026 · 10 (1) · 305-333
DOI: 10.31121/tader.1894599 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tefsir Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.04.2026. Verfasst von Tuğba Yıldırım. Die Arbeit wurde bisher 1-mal zitiert (Crossref) und nennt 44 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Klasik tefsir geleneğinde rivayet merkezli açıklamalara dayanan çok sayıda eser telif edilmiştir. Bu eserlerde âyetlerin lafzî anlamları aktarılmakla birlikte Hz. Peygamber, sahâbe, tâbiûn nakilleri ile sebeb-i nüzûl rivayetleri kullanılarak açıklamaların zenginleştirildiği görülmektedir. Kur’ân’ın anlaşılması bakımından önemli bir ameliye olan meal yazıcılığında rivayet ağırlıklı tefsirlerin de içinde yer aldığı kadim tefsir külliyatına başvurulmaktadır. Ancak mealler arasında ilgili kaynaklarla çelişen veya ilmî birikim ve usûle uygun olmayan çevirilerin yapıldığı tespit edilmektedir. Bu hususta doğru çeviriye katkı sağlayacak rivayet, dil ve bağlam gibi temel unsurların tamamen ihmal edilmesi veya bu unsurlara yer verildiği halde doğru mananın meale tam olarak yansıtılamaması problemleri ön plana çıkmaktadır. Bu çalışma, yapay zekânın söz konusu sorunların çözümüne katkı sağlayıp sağlamayacağını konu edinmektedir. Rivayet esaslı yorumlar, yapay zekâ ile birlikte ele alınarak dijital meal üretiminin imkânı tartışılacaktır. Örnek âyetler çerçevesinde, tefsirlerdeki açıklamalar veri kümesi halinde ChatGPT’ye yüklenerek âyetlerin anlamlandırılması istenecektir. Bunun sonucunda rivayet ağırlıklı tefsirlerde âyetlerin lafzî anlamlarının yanında dile, yoruma ve bağlama dayalı anlamlarının, yapay zekâ çıktılarında ne ölçüde karşılık bulduğu tespit edilecektir. Çalışmada güncel bir sürüm olması sebebiyle yapay zekânın ChatGPT 5.2 modeli özelinde inceleme yapılmıştır. Rivayet ağırlıklı tefsirlerde anlam tespitine katkı sağlayan Kur’ân, rivayet, Arap dili ve bağlam unsurları çalışmanın kapsamına dahil edilmiştir. Çalışmada tefsir ve meal kaynaklarının incelenmesi suretiyle doküman analizi ve bu içeriklerin birbiriyle karşılaştırılması suretiyle mukayese yöntemleri ön plana çıkmaktadır. Çalışmanın ulaştığı sonuçlar, yapay zekânın rivayet esaslı tefsirlerden istifade eden meal üretimine sınırlı ve yüzeysel bir katkı sunabildiğini; klasik tefsirlerde yer alan yorum çeşitliliğini yansıtmada ise yetersiz kaldığını ortaya koymuştur.
Zitieren
APA
Yıldırım, T. (2026). Yapay Zekânın Rivayet Ağırlıklı Tefsir Metinlerini Anlama ve Meal Oluşturma Yetkinliği Üzerine. Tefsir Araştırmaları Dergisi, 10(1), 305-333. https://doi.org/10.31121/tader.1894599
Vancouver
Yıldırım T. Yapay Zekânın Rivayet Ağırlıklı Tefsir Metinlerini Anlama ve Meal Oluşturma Yetkinliği Üzerine. Tefsir Araştırmaları Dergisi. 2026;10(1):305-333. doi:10.31121/tader.1894599
BibTeX
@article{Yldrm2026,
author = {Yıldırım, Tuğba},
title = {Yapay Zekânın Rivayet Ağırlıklı Tefsir Metinlerini Anlama ve Meal Oluşturma Yetkinliği Üzerine},
journal = {Tefsir Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {1},
pages = {305--333},
doi = {10.31121/tader.1894599}
}
EUVIMED