Kıraatlerin Rivâyetinde Galat İsnadı ve Tevcih Savunusu: Hârûn b. Mûsâ el- A‘ver’in Rivâyetlerinin Dilbilimsel Değeri
Tefsir Araştırmaları Dergisi · 30.04.2026 · 10 (1) · 189-214
DOI: 10.31121/tader.1827107 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tefsir Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.04.2026. Verfasst von Abdullah Kandemir. Die Arbeit nennt 86 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Kıraat, Arap dili ve hadis alanlarında yetkinliğiyle tanınan Hârûn b. Mûsâ el-A‘ver (öl. 170/786), erken dönem İslami ilimler tasnîfinde benimsediği tedvîn metodolojisi ve şâz kıraat rivâyetleri nedeniyle dönemin otoritelerince tartışılan bir şahsiyet olmuştur. Özellikle İbn Mücâhid gibi kıraat otoriterlerinin, Hârûn’un bazı rivâyetlerini “galat” (hata) olarak nitelemesi, onun ilmî mirası etrafında bir meşruiyet sorunu doğurmuştur. Literatürde Hârûn b. Mûsâ’yı biyografik veya sadece nahvî açıdan ele alan çalışmalar bulunmakla birlikte bu araştırma, ona yöneltilen metodolojik tenkitler ile rivâyetlerine getirilen dilbilimsel tevcihleri bütüncül bir yaklaşımla analiz etmeyi ve Hârûn’un kıraat tarihindeki özgün konumunu belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın kapsamını, Hârûn’un Hz. Peygamber, sahabe, sahabe mushafları, tabiîn ve etbâüt-tâbiîn’e isnad ettiği geniş rivâyet yelpazesi içerisinden seçilen ve nahvî tahlil gerektiren مَالِك/ مَلِكِ، الْاَنْصَار، وَصِيَّةً/الوَصيَّةُ، يَهْلَكُ/يُهْلِكُ، هَيْهَاتَ، يٰسٓ gibi örnekler oluşturmaktadır. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği çalışmada, belge incelemesi tekniği kullanılmıştır. Klasik kaynaklardan elde edilen veriler tasnîf edilmiş; rivâyetler, tümevarım ve analitik yöntemle incelenerek Arap dili kuralları (kıyas-semâ) çerçevesinde değerlendirilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular, Hârûn’un Basra’da kıraat vecihlerini derleyip tasnîf eden ve şâz kıraatleri isnadlarıyla birlikte derleyen öncü bir kişi olduğunu göstermektedir. Onu muasır âlimlerden ayıran en belirgin özelliği ise sadece mütevatir rivâyetleri değil, şâz kıraatleri de tahkik ve tedvîn etmesidir. Bununla birlikte ona yöneltilen tenkitlerin dönemin şifahîlik-tedvin dinamiğinden kaynaklandığı; onun döneminde ilmî düzeyde kalan bu ihtilafın, hicrî dördüncü asırda şâz kıraatlere yönelik uygulanacak devlet destekli tasfiye sürecinin tarihsel bir öncüsü olduğu tespit edilmiştir. İbn Mücâhid’in “galat” olarak nitelediği rivâyetlerin, İbn Cinnî gibi dil âlimlerince Arap lehçelerindeki sahih semâ verilerine dayandırılarak tevcih edildiği; ayrıca tahlil edilen örneklerdeki farklı vecihlerin, âyetlerin anlam alanını genişleten yorum imkânları sunduğu görülmüştür. Netice olarak; Hârûn’un kıraat, Arap dili ve hadis ilminde sika bir râvî olduğu ve naklettiği kıraatlerin dilbilimsel anlamda muteber kabûl edildiği tespit edilmiştir.
Zitieren
APA
Kandemir, A. (2026). Kıraatlerin Rivâyetinde Galat İsnadı ve Tevcih Savunusu: Hârûn b. Mûsâ el- A‘ver’in Rivâyetlerinin Dilbilimsel Değeri. Tefsir Araştırmaları Dergisi, 10(1), 189-214. https://doi.org/10.31121/tader.1827107
Vancouver
Kandemir A. Kıraatlerin Rivâyetinde Galat İsnadı ve Tevcih Savunusu: Hârûn b. Mûsâ el- A‘ver’in Rivâyetlerinin Dilbilimsel Değeri. Tefsir Araştırmaları Dergisi. 2026;10(1):189-214. doi:10.31121/tader.1827107
BibTeX
@article{Kandemir2026,
author = {Kandemir, Abdullah},
title = {Kıraatlerin Rivâyetinde Galat İsnadı ve Tevcih Savunusu: Hârûn b. Mûsâ el- A‘ver’in Rivâyetlerinin Dilbilimsel Değeri},
journal = {Tefsir Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {1},
pages = {189--214},
doi = {10.31121/tader.1827107}
}
EUVIMED