Tomris ve Kirus’ta Zıt Anlamlılığın İşlevleri Üzerine Bir İnceleme
Dil ve Edebiyat Araştırmaları · 21.03.2026 · (33) · 57-70
DOI: 10.30767/diledeara.1819649 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Dil ve Edebiyat Araştırmaları, online erschienen am 21.03.2026. Verfasst von Zeliha Gaddar. Die Arbeit nennt 13 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
“Tomris ve Kirus” adlı eserde Türklerin en önemli atalarından biri olan Alp Er Tunga’nın torunu olarak tanınan Tomris Hatun’un hikâyesi anlatılmaktadır. Bu çalışmada Tomris ve Kirus hikâyesindeki zıt anlamlı sözcükler söz dizimsel olarak gerçekleştirdikleri söylemsel işlevlerine göre incelenmiştir. Varlıkları ve kavramları benzer veya farklı özelliklerine göre sınıflandırma sisteminin dile yansıması olan zıt anlamlılığın işlevleri üzerine çeşitli dillerde çalışmalar yapılmıştır. Türkçe temelli olarak zıt anlamlılığın söylemsel işlevlerini tespit etmeye yönelik çalışmalar, Türkçede bu konu ile ilgili çok çalışma yapılmamış olması açısından önem taşımaktadır. Tomris ve Kirus hikâyesinde zıt anlamlı sözcüklerin tanıklanan söylemsel işlevleri şunlardır: Yardımcı zıt anlamlılık, eş güdümlü zıt anlamlılık, karşılaştırma, dönüşüm, ayırt edicilik, eş zamanlılık, çatışma, uç değer, denklik, sürerlik, ikili sınıflandırma, nedensellik, olumsuzlayıcılık, ortalama, iş birliği. Eş güdümlü zıt anlamlılık işlevi 20 örnekle görüntülenme sıklığı en yüksek işlev olmuştur. Görüntülenme sıklığı en yüksek diğer iki işlev ise 13 örnekle yardımcı zıt anlamlılık işlevi ve 14 örnekle dönüşüm işlevidir. Eş zamanlılık, denklik ve ortalama işlevleri ise birer örnekte gözlemlenmiştir. Kullanım sıklığı en yüksek olan zıt anlamlı çiftler 9 örnekle erkek/kadın, 6 örnekle gök/yer, 4 örnekle oğul/kız, ana/baba, 3 örnekle sağ/sol, gece/gündüz, git-/dön- çiftleridir. Eylemlerden oluşan zıt anlamlı çiftlerin hareketle bağlantılı olarak dönüşüm işlevinde daha aktif bir şekilde görüldüğü saptanmıştır.
Zitieren
APA
Gaddar, Z. (2026). Tomris ve Kirus’ta Zıt Anlamlılığın İşlevleri Üzerine Bir İnceleme. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 57-70. https://doi.org/10.30767/diledeara.1819649
Vancouver
Gaddar Z. Tomris ve Kirus’ta Zıt Anlamlılığın İşlevleri Üzerine Bir İnceleme. Dil ve Edebiyat Araştırmaları. 2026:57-70. doi:10.30767/diledeara.1819649
BibTeX
@article{Gaddar2026,
author = {Gaddar, Zeliha},
title = {Tomris ve Kirus’ta Zıt Anlamlılığın İşlevleri Üzerine Bir İnceleme},
journal = {Dil ve Edebiyat Araştırmaları},
year = {2026},
number = {33},
pages = {57--70},
doi = {10.30767/diledeara.1819649}
}
EUVIMED