EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Taşrada Modernizm: Ferit Edgü’nün “O” Metninde Belleksizlik, İdeoloji ve Türsel Hafıza

Abdulhamit Akın

Turkish Academic Research Review - Türk Akademik Araştırmalar Dergisi [TARR] · 24.03.2026 · 11 (1) · 103-126

DOI: 10.30622/tarr.1820413 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Turkish Academic Research Review - Türk Akademik Araştırmalar Dergisi [TARR], online erschienen am 24.03.2026. Verfasst von Abdulhamit Akın. Die Arbeit nennt 34 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, Ferit Edgü’nün O (1977) veya daha sonra Hakkâri’de Bir Mevsim başlığı alan romanını modernist anlatı ve tür kuramı bağlamında incelemektedir. Mikhail Bakhtin’in edebi türleri tarihsel bir hafıza alanı olarak ele alan görüşleri incelemenin kuramsal gövdesini oluşturmaktadır. Bakhtin’in öne sürdüğü “diyaloji”, “heteroglossia” ve “türsel melezleşme” gibi kavramlar bu çerçeveyi açıklamada kritik öneme sahiptir. Tynyanov’un “tür dislokasyonu” teorisi de düşünüldüğünde, türlerin yalnızca biçimsel kategoriler değil, aynı zamanda geçmişle kurulan tarihsel bir diyalog alanı olduğu kabul edilmektedir. Makalenin temel iddiası bu iki yaklaşımdan hareketle şekillenmiştir. Buna göre O romanında belleksizlik yalnızca anlatıcının bireysel deneyimiyle sınırlı kalmaz; aksine bu geçmişi unutma çabası türlerin tarihsel ve kolektif hafızasını da kapsayan türsel bir belleksizlik olarak etkiler. Anlatıcının metin boyunca tekrar eden “ansımıyorum” ifadeleri, kişisel belleğin silinmesi kadar, metne dâhil edilen birincil türlerin geleneksel işlevlerinden kopmasını da beraberinde getirir. Böylece roman, türlerin geçmişten taşıdığı normları yeniden üretmek yerine, bu normları askıya alan bir anlatı yapısı kurar. Çalışmanın ilk bölümünde, modernist edebiyatının genel çerçevesi çizilerek Ferit Edgü’nün 1950 kuşağı içindeki konumu tartışılmaktadır. İkinci bölümde O romanında belleksizlik, metaforik bir unutma biçimiyle kısıtlı kalmaz; aksine türlerin tarihsel ve toplumsal hafızasını da sarsan "türsel bir bellek yitimi" olarak tezahür eder. Üçüncü bölümde taşra (Hakkâri), aydının halkı eğitme misyonundan sıyrılıp kendi varoluşsal krizini yaşadığı bir “şok alanı” olarak kurgulanırken; köy (metafizik/içsel) ve kent (rasyonel/iktidar) arasındaki dikey kopukluk anlatıcının dilini parçalayarak onu bilinç akışı ve şiirsel bir üsluba yöneltir. Bu mekânsal diyalektik; dilekçelerden öğrenci notlarına, masallardan rüya tabirlerine kadar pek çok farklı türü romanlaştırarak çok sesli ve diyalojik bir yapı inşa eder. Son olarak O metni, anlatıcının tuttuğu seyir defteri ve Süryani kitapçının verdiği boş defter olmak üzere üç farklı anlatı katmanı tartışılmıştır. Bu katmanlı yapı, “metinlerarasılık” kavramıyla açıklanan; alıntılar, dipnotlar ve türsel parçalanmalarla şekillenen modernist bir kolaj niteliği taşır. Anlatıcının “ansımıyorum” diyerek kendi geçmişini reddetmesi, metne dahil olan dilekçe, ağıt ve mektup gibi türlerin de geleneksel işlevlerinden kopmasına ve türsel hafızalarının dışında kurulmalarına neden olur. Sonuç olarak eser, türlerin birbiriyle çarpıştığı, çok sesli, bitmemiş ve sürekli devinim halindeki diyalojik bir yapıya dönüşür.

Zitieren

APA

Akın, A. (2026). Taşrada Modernizm: Ferit Edgü’nün “O” Metninde Belleksizlik, İdeoloji ve Türsel Hafıza. Turkish Academic Research Review - Türk Akademik Araştırmalar Dergisi [TARR], 11(1), 103-126. https://doi.org/10.30622/tarr.1820413

Vancouver

Akın A. Taşrada Modernizm: Ferit Edgü’nün “O” Metninde Belleksizlik, İdeoloji ve Türsel Hafıza. Turkish Academic Research Review - Türk Akademik Araştırmalar Dergisi [TARR]. 2026;11(1):103-126. doi:10.30622/tarr.1820413

BibTeX
@article{Akn2026,
  author = {Akın, Abdulhamit},
  title = {Taşrada Modernizm: Ferit Edgü’nün “O” Metninde Belleksizlik, İdeoloji ve Türsel Hafıza},
  journal = {Turkish Academic Research Review - Türk Akademik Araştırmalar Dergisi [TARR]},
  year = {2026},
  volume = {11},
  number = {1},
  pages = {103--126},
  doi = {10.30622/tarr.1820413}
}
Kostenlos starten →