A Theoretical Perspective on the Effects of Environmental Education on Preschool Children
Paradigma Sosyal Bilimler Dergisi · 2026
DOI: 10.29228/paradigma.96816 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Paradigma Sosyal Bilimler Dergisi, 2026. Verfasst von Mukhayo Alikulova.
Themen: Kinderkrankenpflege
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışmanın amacı, okul öncesi dönemde yürütülen çevre eğitiminin çocukların çevresel farkındalık, tutum, bilgi, davranış, doğayla bağ kurma, bilişsel gelişim ve sosyal-duygusal gelişimleri üzerindeki etkilerini kuramsal ve ampirik bulgular birlikte değerlendirilerek ortaya koymaktır. Çalışma, yapılandırılmış kuramsal derleme ve kanıt sentezi yaklaşımıyla hazırlanmıştır. Erken çocukluk çevre eğitimi alanındaki temel kuramsal metinlerin yanı sıra, 1995–2026 döneminde yayımlanan sistematik derlemeler, deneysel ve yarı deneysel araştırmalar, karma yöntem çalışmaları ve nitel araştırmalar incelenmiştir. Özellikle okul öncesi yaş grubunu doğrudan ele alan ve çevresel farkındalık, çevresel tutum, çevresel davranış, ekolojik okuryazarlık, doğayla ilişki ve sürdürülebilir yaşam becerileri gibi çıktıları raporlayan çalışmalar değerlendirmeye alınmıştır. Bulgular, çevre eğitiminin etkisinin tek bir bilişsel kazanımla sınırlı olmadığını; çocukların çevresel kavramları anlamlandırma biçimlerinden canlılara yönelik duyarlılıklarına, geri dönüşüm ve tüketim davranışlarından problem çözme, iş birliği ve sorumluluk almaya kadar uzanan çok boyutlu bir gelişim alanı oluşturduğunu göstermektedir. Ardoin ve Bowers’ın (2020) 66 ampirik çalışmayı kapsayan sistematik derlemesinde araştırmaların %82’sinin ağırlıklı olarak olumlu sonuçlar bildirmesi; çalışmaların %76’sında çevresel okuryazarlık, %38’inde bilişsel, %38’inde sosyal-duygusal ve %21’inde fiziksel gelişim çıktılarının raporlanması, alanın genel eğilimini açık biçimde ortaya koymaktadır. Türkiye’de 360 okul öncesi çocukla yürütülen ekolojik okuryazarlık uygulamasında çevresel tutum toplam puanının 51,26’dan 65,88’e, çevresel farkındalık puanının 23,07’den 27,87’ye yükselmesi de bu eğilimle uyumludur (Sayın et al., 2022). Çalışmada yayımlanmış istatistiklerden ikincil olarak hesaplanan standartlaştırılmış değişim büyüklükleri, söz konusu örnekte çevresel tutum için dz≈2,60, çevresel farkındalık için dz≈1,03 düzeyindedir; ancak kontrol grubu bulunmaması nedeniyle bu değerler nedensel etki tahmini olarak değil, örneklem içi değişimin büyüklüğü olarak yorumlanmıştır. Genel olarak kanıtlar, okul öncesi çevre eğitiminin en güçlü biçimde doğa içinde, oyun ve hareketle bütünleşmiş, çocuk katılımını önemseyen, tekrar eden yaşantılara dayanan ve aile-okul bağlantısı kuran uygulamalarda etkili olduğunu göstermektedir.
Zitieren
APA
Alikulova, M. (2026). A Theoretical Perspective on the Effects of Environmental Education on Preschool Children. Paradigma Sosyal Bilimler Dergisi. https://doi.org/10.29228/paradigma.96816
Vancouver
Alikulova M. A Theoretical Perspective on the Effects of Environmental Education on Preschool Children. Paradigma Sosyal Bilimler Dergisi. 2026. doi:10.29228/paradigma.96816
BibTeX
@article{Alikulova2026,
author = {Alikulova, Mukhayo},
title = {A Theoretical Perspective on the Effects of Environmental Education on Preschool Children},
journal = {Paradigma Sosyal Bilimler Dergisi},
year = {2026},
doi = {10.29228/paradigma.96816}
}
EUVIMED