A Cultural Heritage from Central Asia: A Study on Kelkit Zili Weaving, Its Motifs and Dyeing
Paradigma Sosyal Bilimler Dergisi · 2026
DOI: 10.29228/paradigma.96364 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Paradigma Sosyal Bilimler Dergisi, 2026. Verfasst von Filiz Köksal.
Abstract (Originalsprache)
Bu araştırma, Gümüşhane’nin Kelkit ilçesinde tarihsel olarak sürdürülen zili teknikli düz dokumacılığı; dokumalarda kullanılan motifleri, yöresel adlandırmaları ve doğal boyama uygulamalarını kültürel miras bağlamında incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, köylerde üretimi büyük ölçüde kesintiye uğrayan Kelkit zilli dokumacılığına ilişkin yerel bilgiyi kayıt altına almak; eski dokuma örneklerini, motif repertuvarını ve bitkisel boya bilgisini belgelemektir. Araştırma nitel desende yürütülmüş; literatür taraması, saha incelemesi, görsel belgeleme ve sözlü tarih görüşmeleri birlikte kullanılmıştır. Kelkit ve Gümüşhane Halk Eğitim Merkezlerindeki atölyeler ile Gerdekhisar, Kızılcaköy, Çağlar ve Kelkit merkezde bulunan dokuma örnekleri incelenmiştir. Geçmişte dokuma ve iplik boyama deneyimi bulunan kaynak kişilerle yapılan görüşmelerden elde edilen bilgiler içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Bulgular, yörede koyun yünü, keçi kılı ve kendirin kullanıldığını; ipliklerin kök boya, sığırkuyruğu, kızamık kökü, ceviz yaprağı ve kabuğu, palamut, yarpuz, sumak ve süpürge otu gibi bitkisel malzemelerle renklendirildiğini göstermektedir. Dokumalarda ağıllının geri, camallının geri, ger, beş dolam, ercüme, per, göz, kurbağacık ve muska gibi yöresel adlarla anılan geometrik motifler belirlenmiştir. Bazı motiflerin Göktürk harfleri ve Türk damgalarıyla biçimsel benzerlik taşıdığı görülmekle birlikte bu ilişki tarihsel süreklilik iddiasından ziyade karşılaştırmalı biçim benzerliği olarak değerlendirilmiştir. Araştırma, üretim bilgisinin yaşlanan taşıyıcılarla sınırlı kaldığını ve yöreye özgü renk karakterinin dışarıdan temin edilen ipliklerle değiştiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak yerel boyama bilgisinin belgelenmesi, uygulamalı atölyelerle aktarılması ve motif repertuvarının doğru adlarla arşivlenmesi önerilmektedir.
Zitieren
APA
Köksal, F. (2026). A Cultural Heritage from Central Asia: A Study on Kelkit Zili Weaving, Its Motifs and Dyeing. Paradigma Sosyal Bilimler Dergisi. https://doi.org/10.29228/paradigma.96364
Vancouver
Köksal F. A Cultural Heritage from Central Asia: A Study on Kelkit Zili Weaving, Its Motifs and Dyeing. Paradigma Sosyal Bilimler Dergisi. 2026. doi:10.29228/paradigma.96364
BibTeX
@article{Kksal2026,
author = {Köksal, Filiz},
title = {A Cultural Heritage from Central Asia: A Study on Kelkit Zili Weaving, Its Motifs and Dyeing},
journal = {Paradigma Sosyal Bilimler Dergisi},
year = {2026},
doi = {10.29228/paradigma.96364}
}
EUVIMED