Romantik Bilinç Düzleminde Mehmet Celâl'in Şiirlerinde Tabiatın Anlam Üretimi
SÖYLEM Filoloji Dergisi · 25.06.2026 · 11 (2) · 565-586
DOI: 10.29110/soylemdergi.1920578 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift SÖYLEM Filoloji Dergisi, online erschienen am 25.06.2026. Verfasst von Taner Turan. Die Arbeit nennt 57 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, 19. yüzyıl Türk şiirinde özellikle Tanzimat döneminde ortaya çıkan ve belirleyici olan yeni tabiat algısını, Ara Nesil şairlerinden Mehmed Celâl’in şiirleri üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda Tanzimat’la birlikte gelen zihniyet değişimiyle Divan şiirinde mazmunlarla sınırlandırılmış, dekor görevi gören bir unsur olan tabiat anlayışı, yerini romantik bir perspektifte değerlendirilebilecek bireysel duyarlılık, özdeşleyim ve temaşa temelli bir algıya bırakmıştır. Söz konusu dönüşüm, Abdülhak Hâmid ve Recaizâde Mahmud Ekrem’in şiir anlayışları doğrultusunda biçimlenmiş, Mehmed Celâl ve pek çok Ara Nesil şairini derinden etkilemiştir. Bu bağlamda ve romantik bilinç ekseninde ulaşılmış Mehmed Celâl şiirleri dört ana başlık altında ele alınmıştır: Aşk ve Tabiat, kır övgüsü, tabiatın temaşası ve tefekkürü, resim ve tabiat. Bu sınıflandırma sayesinde Mehmed Celâl’in tabiatı, şiirin anlam üretiminde aktif rol oynayan kurucu bir poetik mekanizma olarak kullandığı ifade edilmektedir. Ortaya konulan inceleme sonucunda tabiatın daha çok aşkın yaşandığı, anımsandığı ve anlamlandırıldığı bir uzam olarak kurgulandığı tespit edilmiştir. Nitekim bahar, gece, mehtap, kır manzaraları gibi tabiata ilişkin unsurlar aracılığıyla sevgilinin portresi çizilmiştir. Bununla beraber kır yaşamı, Sahrâ’nın da etkisiyle idealize edilmiş ve pastoral sahneler vasıtasıyla anlamsal düzlemde öze dönüş fikri öncelenmiştir. Tabiatın temaşa edilmesi noktasında ise bazı şiirlerde temaşanın tefekküre ulaşabildiği gözlemlenmiştir. Son olarak resim ve tabiat noktasında ulaşılabilen tablo altı şiirlere yer verilmiştir. Böylelikle tabiatın sıradan bir estetik unsur olarak ele alınmadığı, aşkı, hüznü ve özü yansıttığı ortaya konulmuştur.
Zitieren
APA
Turan, T. (2026). Romantik Bilinç Düzleminde Mehmet Celâl'in Şiirlerinde Tabiatın Anlam Üretimi. SÖYLEM Filoloji Dergisi, 11(2), 565-586. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1920578
Vancouver
Turan T. Romantik Bilinç Düzleminde Mehmet Celâl'in Şiirlerinde Tabiatın Anlam Üretimi. SÖYLEM Filoloji Dergisi. 2026;11(2):565-586. doi:10.29110/soylemdergi.1920578
BibTeX
@article{Turan2026,
author = {Turan, Taner},
title = {Romantik Bilinç Düzleminde Mehmet Celâl'in Şiirlerinde Tabiatın Anlam Üretimi},
journal = {SÖYLEM Filoloji Dergisi},
year = {2026},
volume = {11},
number = {2},
pages = {565--586},
doi = {10.29110/soylemdergi.1920578}
}
EUVIMED