SANATTA DEVRİSABIK YARATMAK: TEVFİK FİKRET VE NECİP FAZIL ŞİİRİNDE MUVAZENE SORUNU OLARAK DİNSEL DÖNÜŞÜM
Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi · 28.04.2026 · (31) · 113-132
DOI: 10.29029/busbed.1816262 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, online erschienen am 28.04.2026. Verfasst von Farız Yıldırım. Die Arbeit nennt 35 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Tevfik Fikret ve Necip Fazıl’ın sanat anlayışları, özünde bir denge sorunu olarak ortaya çıkan dinî değişimlerine bağlı olarak teşekkül etmiştir. Bugün için zihinlerde yer edinen Necip Fazıl ve Tevfik Fikret imajları, yaşadıkları dinî dönüşümün neticesi sayılabilecek portrelerdir. Dinî dönüşüm, aynı zamanda şiir serüvenlerinde “sabık-lâhik, önce-sonra, eski-yeni” kavram çiftleriyle adlandırılabilecek iki değer dünyasının oluşumuna zemin hazırlamıştır. Dinî dönüşüm kadar önemli bir ortak ve ilişkisel durum da Tevfik Fikret’in, Necip Fazıl’ın muhalefet ettiği Cumhuriyet değerlerinin sembol ve öncü yüzü olmasıdır. Bu durum iki şairi muhalif bir çizgide buluşturmayı da mümkün kılar. Necip Fazıl’ın eleştirisi, pekâlâ Fikret’in iktidarda olan fikirlerine dolaylı bir muhalefet de sayılabilir. Öyle ki Necip Fazıl’ı Cumhuriyet’in modernizmi yücelten akılcı ve seküler retoriğine itiraz ederken bazen Fikret’le de polemiğe giriyor gibi görürüz. Cumhuriyet Dönemi’nde İslami söylemin siyasal bir zemin kazanması, Necip Fazıl’ın keskin dinsel dönüşümü kaynaklıdır. Tevfik Fikret’in yaşadığı inançsal kırılma ise Cumhuriyet’in laik seküler düzeninde karşılık bulan bir değişim ve düzene takaddüm eder. Onun dönüşümü, devletin başının halife sıfatına sahip olduğu, İslam’ın İmparatorluğun dümenine hükmettiği koşullarda Necip Fazıl’ınkinden çok daha radikaldir. Kısa süre sonra Cumhuriyet idaresiyle fikirlerinin uygulamaya konması, şayet toplumsal zemini yahut siyasal gidişatı görmek değilse doğrusu öngörüsünü kehanet boyutuna taşımıştır.Bu çalışma Tevfik Fikret ve Necip Fazıl şiirini, yaşadıkları dinsel değişimin sanatlarına olan etkisi bağlamında karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçladı. Dönüşümün, iki şairin de sanatlarında önce ve sonra olmak üzere iki aykırı dönem yaratması, dönüşümlerinin kendi geçmişleri ve içine doğdukları düzenle uyumsuzluk ve çatışmasının eksene alınmasını sağladı. Dinsel dönüşümün özünde öznenin bir denge kurma/ bulma girişimi olması, meselenin muvazene fikri bağlamında ele alınmasını, dinî niteliği ise din psikolojisinin konuyla ilgili birikimine başvurulmasını gerekli kıldı.
Zitieren
APA
Yıldırım, F. (2026). SANATTA DEVRİSABIK YARATMAK: TEVFİK FİKRET VE NECİP FAZIL ŞİİRİNDE MUVAZENE SORUNU OLARAK DİNSEL DÖNÜŞÜM. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 113-132. https://doi.org/10.29029/busbed.1816262
Vancouver
Yıldırım F. SANATTA DEVRİSABIK YARATMAK: TEVFİK FİKRET VE NECİP FAZIL ŞİİRİNDE MUVAZENE SORUNU OLARAK DİNSEL DÖNÜŞÜM. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026:113-132. doi:10.29029/busbed.1816262
BibTeX
@article{Yldrm2026,
author = {Yıldırım, Farız},
title = {SANATTA DEVRİSABIK YARATMAK: TEVFİK FİKRET VE NECİP FAZIL ŞİİRİNDE MUVAZENE SORUNU OLARAK DİNSEL DÖNÜŞÜM},
journal = {Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi},
year = {2026},
number = {31},
pages = {113--132},
doi = {10.29029/busbed.1816262}
}
EUVIMED