ELIAS CANETTI’NİN KÖRLEŞME ROMANINDA AYDININ TOPLUMA YABANCILAŞMASI
Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi · 28.04.2026 · (31) · 63-78
DOI: 10.29029/busbed.1815558 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, online erschienen am 28.04.2026. Verfasst von Eyyüp Akyüz. Die Arbeit nennt 40 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Edebi metinler, birey ile toplum arasındaki gerilimlerin sosyolojik boyutlarını yansıtan zengin bir ayna işlevi görür. Modern dönemde entelektüelin kamusal rolünün tartışmaya açılmasıyla birlikte, aydın figürünün toplumsal bağlardan kopuşu özellikle romanlarda dikkat çekici biçimde işlenmiştir. Elias Canetti’nin Körleşme adlı romanı, bilgiye kapanarak gündelik gerçekliklerden uzaklaşan ve bu kapanışın hem bireysel hem toplumsal düzeyde yıkıcı sonuçlarını yaşayan bir aydının hikâyesini dramatik bir dille temsil eder. Bu çalışmanın temel amacı, Peter Kien karakteri üzerinden modern entelektüelin toplumsal sorumluluk bağını kaybetmesinin nasıl bir yabancılaşma süreci yarattığını ortaya koymaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenerek veriler doküman incelemesi tekniğiyle toplanmış; Ahmet Cemal çevirisi (Sel Yayıncılık, 2015) birincil kaynak olarak esas alınmıştır. Karakterin yabancılaşma düzeyi, beş parametreden (insanları aşağılama, paranoid genelleme, şiddet fantezisi, bilişsel yabancılaşma ve kitlesel küçümseme) oluşan bir ‘analiz anahtarı’ üzerinden betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. İncelemede, romanın üç bölümlü kurgusal yapısı (Dünyasız Bir Kafa, Kafasız Bir Dünya, Kafadaki Dünya) temel analitik çerçeve olarak kullanılmış ve Kien’in zihinsel kapanma süreci 1930’ların Avrupa’sındaki sosyo-kültürel atmosferle ilişkilendirilmiştir. Bulgular; Kien’in entelektüel kibrinin onu gündelik ilişkilerde manipülasyona açık hâle getirdiğini, kitaplara sığınarak kurduğu güvenlik alanının ise dış gerçeklik karşısında tamamen çöktüğünü göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, aydının toplumsal sorumluluktan kaçarak inşa ettiği yalıtılmış dünyanın, güvenli bir sığınaktan ziyade zihinsel ve fiziksel tükenişi hızlandıran bir yanılsama olduğunu ortaya koyar. Romanın finali, pratik yaşamla bağı kopuk soyut bilginin, aydınlatma işlevini yitirerek öznenin varoluşunu tehdit eden yıkıcı bir güce evrildiğini kanıtlar niteliktedir.
Zitieren
APA
Akyüz, E. (2026). ELIAS CANETTI’NİN KÖRLEŞME ROMANINDA AYDININ TOPLUMA YABANCILAŞMASI. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 63-78. https://doi.org/10.29029/busbed.1815558
Vancouver
Akyüz E. ELIAS CANETTI’NİN KÖRLEŞME ROMANINDA AYDININ TOPLUMA YABANCILAŞMASI. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026:63-78. doi:10.29029/busbed.1815558
BibTeX
@article{Akyz2026,
author = {Akyüz, Eyyüp},
title = {ELIAS CANETTI’NİN KÖRLEŞME ROMANINDA AYDININ TOPLUMA YABANCILAŞMASI},
journal = {Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi},
year = {2026},
number = {31},
pages = {63--78},
doi = {10.29029/busbed.1815558}
}
EUVIMED