DİVAN ŞİİRİNDE BAL MAZMUNU
Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi · 30.10.2024 · (28) · 371-386
DOI: 10.29029/busbed.1516253 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, online erschienen am 30.10.2024. Verfasst von Hatice Coşkun. Die Arbeit wurde bisher 1-mal zitiert (Crossref) und nennt 55 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Binlerce yıldan beri lezzeti ve şifasıyla bilinen ve tüketilen bal, mağara resimlerinden Sümer kil tabletlerine, mitolojiden kutsal kitaplara farklı zaman ve zeminlerde kayda geçirilmiştir. Bu çalışmada balın şiirsel bir unsur olarak Türk İslam edebiyatının yüzlerce yıl içinde oluşan kültür hazinesinde nasıl kayda geçirildiği incelenmiştir. İslam’ın Kur’an ve hadis gibi temel kaynaklarının özel bir vurguyla değindiği bala zamanla dinî anlamlar yüklenmiş ve bu mânâ zenginliği İslamî kaynaklardan beslenen divan şiirine doğal olarak yansımıştır. Bal ve bala dair arı, petek, kovan, bal mumu gibi sözcüklerin benzetme amaçlı kullanıldığı şiir örneklerini ele alan çalışmalar sınırlı sayıda olsa da mevcuttur. Çalışmamızda ise özellikle İslam kaynakları ve tasavvufun bala yüklediği anlamlar mazmun yapısı üzerinden incelenmiştir. Bu yapı divan şiir dilinde özgünlük ve ifade gücünün ölçüsü hâline gelmiş temel bir unsurdur. Mazmun sanatçının duygu, düşünce ve hayallerini mecaz veya mânâ özellikleriyle sağlanan çeşitli söz sanatları aracılığıyla, bazı ipuçları vererek dolaylı olarak anlatımıdır. Divan şairi balı şiirinin en temel unsurlarından olan mazmunla işleyerek çok katmanlı bir anlam ağı ve söz sanatlarıyla okurun muhayyilesine sunmuştur. Çalışmanın sınırlarını belirleyen divan şiirinin başlangıcı 13. yüzyıl sonları olmakla birlikte incelenen şiir metinleri arasında bu dönemin iki yüzyıl öncesine uzanan ve Türk İslam şiirinin ilk dönem eserlerinden örneklere de yer verilmiştir. Bu şekilde divan şiirinin altı yüzyılda sürekli gelişen, dönüşen ve zenginleşen mazmun hazinesi içinde bal mazmununa yüklenen anlamlardaki çeşitliliği ve derinliği anlamak amaçlanmıştır. Türkçe söz varlığının etkileşim hâlinde olduğu İslam kültür coğrafyasından aldığı Arapça ‘asel, şehd, şeker, şerbet, şarâb, mâu’l-‘asel Farsça engübîn, şîrîn ve kând gibi alıntı sözcükler de bal ve tatlılık anlamlarını karşılayan sözcükler arasında yer almıştır. Divan şiiri mazmunlarında somut olarak görülen bu durum, Türk dilinin dönemin sanat ve edebiyat diline hâkim dinî ve tasavvufî kültürüyle etkileşiminin doğal sonucudur.
Zitieren
APA
Coşkun, H. (2024). DİVAN ŞİİRİNDE BAL MAZMUNU. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 371-386. https://doi.org/10.29029/busbed.1516253
Vancouver
Coşkun H. DİVAN ŞİİRİNDE BAL MAZMUNU. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2024:371-386. doi:10.29029/busbed.1516253
BibTeX
@article{Cokun2024,
author = {Coşkun, Hatice},
title = {DİVAN ŞİİRİNDE BAL MAZMUNU},
journal = {Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi},
year = {2024},
number = {28},
pages = {371--386},
doi = {10.29029/busbed.1516253}
}
EUVIMED