Yapay Zekâdan İmkânsızı İstemek: KuranGPT Örneğinde Bir Model İncelemesi
Bilimname · 30.10.2026 · (56) · 303-333
DOI: 10.28949/bilimname.1941625 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Bilimname, online erschienen am 30.10.2026. Verfasst von Hüseyin Oral. Die Arbeit nennt 50 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
ChatGPT altyapısı kullanılarak oluşturulan KuranGPT, üzerinde yüz bini aşkın yazışma yapılmış, oldukça popüler bir yapay zekâ asistanıdır. Model, yalnız Kur’an’a dayandığını beyan etmekte; hatta kelime anlamlarını dahi Kur’an’ın iç bağlamından çıkardığını belirterek katı Kur’ancı bir portre çizmektedir. Hâlbuki bu, Türkçe cevap üreten bir model için uygulanamaz bir ilkedir. Üstelik modele bu ilkeyle çelişen, meal içeren bir kaynak yüklenmiştir. Bu çalışmanın amacı, modelin ilke, kaynak ve uygulama tutarsızlıklarını sistematik biçimde ortaya koymaktır. Modelin popülaritesi göz önünde bulundurulduğunda, bu tutarsızlıkların tespiti hem kullanıcılar hem de geliştiriciler açısından ehemmiyet arz etmektedir. Bu çalışma, modelin seksen bir soruluk kademeli bir sorgulama yöntemiyle fıkhî (namaz vakitleri, Cuma namazı), kelâmî (istivâ), lügavî ve ıstılahî (salât, rükû, secde) açılardan sınandığı bir durum çalışmasıdır. Model, yüzeysel sorularda ilkesini uygular gibi görünmüş ve Kur’ancılık yaklaşımına uygun cevaplar üretmiştir. Ancak sorgulama derinleştikçe modelin ilkeye uyamadığı, Kur’an dışı kaynaklara başvurduğu ve kaynak beyanında şeffaf davranmadığı ortaya çıkmıştır. Ayrıca ilkesini uygulayamadıkça kullanıcıyı ikna etmek için bir kısmı meseleyle ilgili olmayan âyetleri peş peşe sıralayarak sahte bir kesinlik algısı yaratmış ve kullanıcının beklentisine göre tavır değiştirmiştir. Bu yanıltıcı tavır, ilim adamları tarafından ayırt edilebilecek olsa da diğer kullanıcılar için ciddi problem teşkil etmektedir. Modelle ilgili sorunlardan bir kısmı büyük dil modellerinin doğasından kaynaklanmaktadır. İlke ve kaynağın bu şekilde belirlenmesinde ise tasarım hatası söz konusudur. Dolayısıyla bir modelin sağlıklı çalışması isteniyorsa öncelikli olarak bu tasarım hatasından kaçınılmalı; özellikle Kur’an ve din gibi hassas alanlarda geliştirilen modellere, uygulanabilecek bir ilke ve bu ilkeyle uyumlu kaynaklar yüklenmesine itina gösterilmelidir.
Zitieren
APA
Oral, H. (2026). Yapay Zekâdan İmkânsızı İstemek: KuranGPT Örneğinde Bir Model İncelemesi. Bilimname, 303-333. https://doi.org/10.28949/bilimname.1941625
Vancouver
Oral H. Yapay Zekâdan İmkânsızı İstemek: KuranGPT Örneğinde Bir Model İncelemesi. Bilimname. 2026:303-333. doi:10.28949/bilimname.1941625
BibTeX
@article{Oral2026,
author = {Oral, Hüseyin},
title = {Yapay Zekâdan İmkânsızı İstemek: KuranGPT Örneğinde Bir Model İncelemesi},
journal = {Bilimname},
year = {2026},
number = {56},
pages = {303--333},
doi = {10.28949/bilimname.1941625}
}
EUVIMED