Abbâsî İhtilali Karşısında Emevî Stratejisi: İstihbarat, Kara Propaganda ve Askerî Mücadele
Bilimname · 30.10.2026 · (56) · 191-216
DOI: 10.28949/bilimname.1941528 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Bilimname, online erschienen am 30.10.2026. Verfasst von Ümit Eskin und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 51 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
İslâm tarihinin en köklü siyasal dönüşümlerinden biri olan Abbâsî İhtilali, literatürde çoğunlukla ihtilalcilerin teşkilat başarısı yahut Emevî Devleti’nin yapısal çözülmesi üzerinden açıklanmıştır. Buna karşılık Emevî idaresinin bu yükselen tehdide karşı geliştirdiği önleme, denetleme ve direnme stratejileri görece tali planda kalmıştır. Bu çalışma, Abbâsî İhtilali karşısında Emevî yönetiminin, özellikle Horasan Valisi Nasr b. Seyyâr öncülüğünde yürüttüğü çok boyutlu karşı-stratejiyi incelemektedir. Bu çerçevede istihbarat faaliyetleri, kara propaganda, kabile diplomasisi, askerî müdahale, idarî merkez değişikliği ve vergi reformları tekil tedbirler olmaktan öte Emevîlerin Abbâsî davetini denetim altına alma ve yayılmasını engelleme yönündeki savunma refleksinin parçaları olarak birlikte değerlendirilmiştir. Çalışmada, Emevîlerin Abbâsî davetini zındıklık, putperestlik ve Mecûsîlik gibi ithamlarla teolojik bakımdan gayrimeşru göstermeye çalıştığı; İmam İbrâhim’e nispet edilen bazı vasiyetleri propaganda malzemesine dönüştürerek Arap kabilelerini harekete karşı seferber etmeyi hedeflediği; Humeyme’deki liderliği ifşa ve tevkif yoluyla etkisizleştirmeye yöneldiği; ayrıca siyasî zorunluluklar sebebiyle Hâricî unsurlarla dahi konjonktürel ittifak arayışına girdiği tespit edilmiştir. Bunun yanında yönetim merkezinin Belh’ten Merv’e tekrar taşınması ve mevâlî lehine vergi tashihleri gibi tedbirlerin, idarî, siyasî ve toplumsal denetimi tahkim etmeye dönük hamleler olduğu ortaya konulmuştur. Bununla birlikte, Emevîlerin geliştirdiği bu çok yönlü savunma stratejisi; devlet bürokrasisine sızan Abbâsî kadroları, merkez-taşra koordinasyonundaki kırılma, II. Mervân’ın çok cepheli güvenlik öncelikleri sebebiyle Horasan’a zamanında ve yeterli destek verememesi ve reformların toplumsal güveni yeniden tesis etmekte geç kalması nedeniyle başarıya ulaşamamıştır. Sonuç olarak çalışma, Abbâsî İhtilali’nin Emevîlerin hiçbir karşılık üretemediği pasif bir çöküşten ziyade, son ana kadar çeşitli araçlarla direnmiş fakat yapısal sınırlarını aşamamış bir siyasal düzenin mağlubiyeti olarak değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürmektedir.
Zitieren
APA
Eskin, Ü., & Bıyıklı, M. (2026). Abbâsî İhtilali Karşısında Emevî Stratejisi: İstihbarat, Kara Propaganda ve Askerî Mücadele. Bilimname, 191-216. https://doi.org/10.28949/bilimname.1941528
Vancouver
Eskin Ü, Bıyıklı M. Abbâsî İhtilali Karşısında Emevî Stratejisi: İstihbarat, Kara Propaganda ve Askerî Mücadele. Bilimname. 2026:191-216. doi:10.28949/bilimname.1941528
BibTeX
@article{Eskin2026,
author = {Eskin, Ümit and Bıyıklı, Murat},
title = {Abbâsî İhtilali Karşısında Emevî Stratejisi: İstihbarat, Kara Propaganda ve Askerî Mücadele},
journal = {Bilimname},
year = {2026},
number = {56},
pages = {191--216},
doi = {10.28949/bilimname.1941528}
}
EUVIMED