19-20. YÜZYILLAR ARASI SÜRGÜN VE İSKÂN PRATİKLERİNDE KÜRT TOPLUMSAL VE GELENEKSEL AKTÖRLERİNE YÖNELİK RESMÎ TUTUMLAR
Şarkiyat · 04.07.2026 · 18 (1) · 401-422
DOI: 10.26791/sarkiat.1854529 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Şarkiyat, online erschienen am 04.07.2026. Verfasst von Yalçın Çakmak. Die Arbeit nennt 64 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Osmanlı İmparatorluğu’nun aşiretlere yönelik sürgün ve iskân siyaseti, özellikle 18. yüzyılda yaygınlaşıp, geçirdiği çeşitli dönüşümlere rağmen devletin yıkılışına kadar sürdü. Bu politika, söz konusu dönem boyunca merkezî otoritenin taşra üzerindeki denetimini güçlendirmeye yönelik bir araç olarak kullanılmıştır. II. Abdülhamid döneminde de devam ettirilen sürgün siyaseti, büyük ölçüde cezalandırıcı bir nitelik taşımış ve aşiretlerin kontrol altına alınmasını hedeflemiştir. Abdülhamid’in tahttan indirilmesinin ardından iktidarı ele geçiren İttihat ve Terakki Cemiyeti dönemindeyse, aşiretlere yönelik sürgün ve iskân uygulamaları yeni dönemin siyasal tahayyülüne uygun biçimde yeniden yapılandırıldı. İTC’nin 1913–1918 yılları arasındaki iktidarı süresince uygulamaya konulan bu politikalar, milliyetçilik anlayışı çerçevesinde daha sistematik bir karakter kazanmıştır. Türklük ekseninde homojen bir toplum oluşturma hedefi doğrultusunda geliştirilen nüfus politikaları, özellikle Kürt nüfusu ve aşiretlerini doğrudan etkiledi. Bu süreçte, II. Abdülhamid döneminde kısmen, İttihat ve Terakki yönetiminde ise doğrudan ve sistematik bir biçimde yürütülen sürgün siyaseti; ağa, şeyh ve seyyid gibi Kürt toplumunun geleneksel otorite figürlerini de hedef aldı. Geç Osmanlı döneminde şekillenen bu yaklaşım, Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılışının ardından kurulan Cumhuriyet’in erken safhalarında da zihniyet ve uygulama bakımından varlığını sürdürmüştür. Bu çalışmada; II. Abdülhamid’den Erken Cumhuriyet’e uzanan süreçte Kürtlerin kontrolü ve toplumsal yapılarının tasfiyesine yönelik uygulamalar çerçevesinde, Kürt toplumunun geleneksel aktörlerine karşı yürütülen siyasetteki sürekliliğin ortaya konulması amaçlanmaktadır.
Zitieren
APA
Çakmak, Y. (2026). 19-20. YÜZYILLAR ARASI SÜRGÜN VE İSKÂN PRATİKLERİNDE KÜRT TOPLUMSAL VE GELENEKSEL AKTÖRLERİNE YÖNELİK RESMÎ TUTUMLAR. Şarkiyat, 18(1), 401-422. https://doi.org/10.26791/sarkiat.1854529
Vancouver
Çakmak Y. 19-20. YÜZYILLAR ARASI SÜRGÜN VE İSKÂN PRATİKLERİNDE KÜRT TOPLUMSAL VE GELENEKSEL AKTÖRLERİNE YÖNELİK RESMÎ TUTUMLAR. Şarkiyat. 2026;18(1):401-422. doi:10.26791/sarkiat.1854529
BibTeX
@article{akmak2026,
author = {Çakmak, Yalçın},
title = {19-20. YÜZYILLAR ARASI SÜRGÜN VE İSKÂN PRATİKLERİNDE KÜRT TOPLUMSAL VE GELENEKSEL AKTÖRLERİNE YÖNELİK RESMÎ TUTUMLAR},
journal = {Şarkiyat},
year = {2026},
volume = {18},
number = {1},
pages = {401--422},
doi = {10.26791/sarkiat.1854529}
}
EUVIMED