Από την ανάγνωση των εικόνων στον κριτικό [πολυ]γραμματισμό: Διατροπικές προσεγγίσεις γραμματισμού στην πρώτη σχολική ηλικία
Aristotle University of Thessaloniki · 01.01.2025
DOI: 10.26262/heal.auth.ir.363799 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Aristotle University of Thessaloniki, erschienen am 01.01.2025. Verfasst von Ευανθία Καραγιαννάκη.
Abstract (Originalsprache)
Βασική επιδίωξη της ανά χείρας διατριβής είναι η διαμόρφωση ενός προγράμματος οπτικού γραμματισμού (εφεξής ΟΓ) για την πρωτοσχολική ηλικία, με προοπτικές κριτικής προσέγγισης της εικόνας, αποσκοπώντας στην καλλιέργεια κριτικού γραμματισμού (εφεξής ΚΓ) και ειδικότερα κριτικού οπτικού γραμματισμού (εφεξής ΚΟΓ), σε ένα πλαίσιο διατροπικών προσεγγίσεων, που οδηγούν εν τέλει στον κριτικό [πολυ]γραμματισμό. Στο πλαίσιο αυτό, διαμορφώθηκε ένα μοντέλο ανάλυσης εικόνων για μαθητές/ήτριες, ενώ το γλωσσικό μάθημα προσεγγίστηκε μέσα από τη διαδοχή σημειωτικών τρόπων. Κινητοποιός δύναμη της πορείας αυτής ήταν η αίσθηση της ανάγκης για κριτική αξιοποίηση της εικόνας στο γλωσσικό μάθημα, καθώς συνιστά, πλέον, έναν κυρίαρχο τρόπο μετάδοσης ρητών και υπόρρητων μηνυμάτων, αλλά και η συνειδητοποίηση της ανάγκης σύγκλισης με το ΠΣ (εφεξής ΠΣ), ώστε να αποδειχθεί η παρούσα εργασία καινοτομική μεν, αποδεκτή δε, ως εφαρμόσιμη, από τους συναδέλφους εκπαιδευτικούς. Για την επίτευξη της στοχοθεσίας μας, επιλέχθηκε ως ισχυρό εργαλείο η έρευνα δράσης. Μέσω της έρευνας δράσης, απώτερος σκοπός του όλου εγχειρήματος ήταν η αναβάθμιση του γλωσσικού μαθήματος, ώστε από παραδοσιακό-μηχανιστικό να καταστεί σύγχρονο-αναστοχαστικό, αναβαθμίζοντας περαιτέρω την κουλτούρα της τάξης. Συνολικά, πραγματοποιήθηκαν δύο έρευνες δράσης στο μάθημα της Γλώσσας, στις δύο μικρές τάξεις του Δημοτικού Σχολείου. Στις διδακτικές συναντήσεις συμμετείχαν δεκαοχτώ (18) μαθητές/ήτριες στην Α΄ τάξη και δεκαεπτά (17) στη Β΄, ενώ παρευρίσκονταν πάντα κριτικοί φίλοι, προς ανατροφοδότηση και βελτίωση. Για την τριγωνοποίηση της έρευνας, διερευνήθηκαν τόσο οι απόψεις των μαθητών/τριών όσο και των κριτικών φίλων, μέσα από ερωτηματολόγια, συνεντεύξεις και κείμενα αναστοχασμού, ενώ παράλληλα αξιοποιήθηκε η οπτική της εκπαιδευτικού μέσα από τη συμμετοχική της παρατήρηση και το ημερολόγιό της. Επιπλέον, η απομαγνητοφώνηση των διδασκαλιών και το παραγόμενο μαθητικό υλικό συνέδραμε σε μεγάλο βαθμό στην αξιολόγηση της έρευνας. Σαφώς, η ανάλυση των εικόνων (εικονογράφηση παραμυθιών και πίνακες ζωγραφικής) από την εκπαιδευτικό πριν από την έρευνα-παρέμβαση ήταν κομβικής σημασίας για τον σχεδιασμό των γλωσσικών δράσεων. Τα αποτελέσματα της έρευνας καταδεικνύουν ότι η εικόνα αποτελεί σπουδαίο κειμενικό υλικό ανάπτυξης γλωσσικού γραμματισμού. Επιπλέον, το προτεινόμενο μοντέλο ανάλυσης εικόνων για μικρούς μαθητές και μαθήτριες προσείλκυσε το ενδιαφέρον τους και τους οδήγησε σε κριτικές εμβαθύνσεις. Από την άλλη πλευρά, αποδείχθηκε ότι η διαδοχή σημειωτικών τρόπων καθιστά το γλωσσικό μάθημα ελκυστικό και «ζωντανό», κινητοποιώντας για διευρυμένη συμμετοχή, καθώς προσεγγίζονται διαφορετικά μαθησιακά προφίλ, στο πλαίσιο της διαφοροποιημένης διδασκαλίας. Περαιτέρω, τα βαθύτερα νοήματα των εικόνων παρουσίασαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αποκαλύπτοντας αξίες και στερεότυπα για τις ανθρώπινες σχέσεις. Με αυτόν τον τρόπο, υποκινήθηκαν εποικοδομητικές συζητήσεις στην τάξη, που προβλημάτισαν τους μαθητές και τις μαθήτριες. Υπό αυτές τις συνθήκες, φάνηκαν να είναι πρόθυμοι και αποτελεσματικοί στις κειμενικές δραστηριότητες, ακόμη και στην παραγωγή γραπτού λόγου, μια διαδικασία που συνήθως προκαλεί δυσφορία σε μαθητές και μαθήτριες κάθε ηλικίας.
Schlagwörter
Zitieren
APA
Καραγιαννάκη, Ε. (2025). Από την ανάγνωση των εικόνων στον κριτικό [πολυ]γραμματισμό: Διατροπικές προσεγγίσεις γραμματισμού στην πρώτη σχολική ηλικία. Aristotle University of Thessaloniki. https://doi.org/10.26262/heal.auth.ir.363799
Vancouver
Καραγιαννάκη Ε. Από την ανάγνωση των εικόνων στον κριτικό [πολυ]γραμματισμό: Διατροπικές προσεγγίσεις γραμματισμού στην πρώτη σχολική ηλικία. Aristotle University of Thessaloniki. 2025. doi:10.26262/heal.auth.ir.363799
BibTeX
@article{2025,
author = {Καραγιαννάκη, Ευανθία},
title = {Από την ανάγνωση των εικόνων στον κριτικό [πολυ]γραμματισμό: Διατροπικές προσεγγίσεις γραμματισμού στην πρώτη σχολική ηλικία},
journal = {Aristotle University of Thessaloniki},
year = {2025},
doi = {10.26262/heal.auth.ir.363799}
}
EUVIMED