Yapay Zeka Destekli Araştırmalarda, Tahminin Yorumlamayı Gölgede Bıraktığı Durumlar: Jeolojide Veri Odaklı Yanılsama / When Accuracy Misleads Geological Interpretation: A Data-Driven Illusion
Türkiye Jeoloji Bülteni / Geological Bulletin of Turkey · 28.04.2026 · 69 (2) · 169-182
DOI: 10.25288/tjb.1888630 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Türkiye Jeoloji Bülteni / Geological Bulletin of Turkey, online erschienen am 28.04.2026. Verfasst von Oğuz Mülayim. Die Arbeit nennt 11 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Son yıllarda yapay zeka (YZ) modelleri; deprem erken uyarı sistemlerinden heyelan duyarlılık haritalarına, yeraltı kaynaklarının modellenmesinden stratigrafik sınıflandırmaya kadar yer bilimlerinin hemen her alanında rutin olarak kullanılmaktadır. Geleneksel yöntemleri tahmin doğruluğu açısından geride bırakan bu modeller, gözlem ile çıkarım arasında giderek daha fazla arabuluculuk rolü üstlenmektedir. Ancak bu teknik başarı, kritik bir soruyu gündeme getirmektedir: Yüksek tahmin doğruluğu, gerçek jeolojik anlayışı yansıtmakta mıdır? Bu yazı, veri odaklı modellerin artan tahmin kapasitesinin, yerbilimlerinin yorumlayıcı doğasını ve gerçek jeolojik koşulların ortaya konulmasını gölgeleme riskine dikkat çekmektedir. Gözlemlerin seyrek, belirsizliğin yapısal nitelikte ve doğruluğu kanıtlanmış bilginin sınırlı olduğu alanlarda —örneğin yeraltı yorumlaması ve afet değerlendirmesi— modeller, fiziksel süreç temelli olarak ilgisiz proksiler (vekil değişkenler) aracılığıyla görünürde yüksek sınıflandırma doğruluğuna ulaşabilmektedir. Bu durum, değişen çevresel veya tektonik koşullar altında modellerin taşınabilirliğini ve jeolojik tutarlılığını zayıflatmaktadır. Tahmine dayalı modellemeyi reddetmeksizin, bu perspektif çalışma, yeni bir algoritma önermekten ziyade yol gösterici bir yapı niteliğindeki kavramsal ve yarı-biçimsel bir “asistan” çerçevesi sunmayı amaçlamaktadır. Bu çerçeve, jeolojik kısıtlamaları, yorumlanabilir modellemeyi ve model sonrası jeolojik doğrulamayı bütünleştirerek tahmin performansının jeolojik akıl yürütmenin önüne geçmesini engellemeyi hedeflemektedir.
Zitieren
APA
Mülayim, O. (2026). Yapay Zeka Destekli Araştırmalarda, Tahminin Yorumlamayı Gölgede Bıraktığı Durumlar: Jeolojide Veri Odaklı Yanılsama / When Accuracy Misleads Geological Interpretation: A Data-Driven Illusion. Türkiye Jeoloji Bülteni / Geological Bulletin of Turkey, 69(2), 169-182. https://doi.org/10.25288/tjb.1888630
Vancouver
Mülayim O. Yapay Zeka Destekli Araştırmalarda, Tahminin Yorumlamayı Gölgede Bıraktığı Durumlar: Jeolojide Veri Odaklı Yanılsama / When Accuracy Misleads Geological Interpretation: A Data-Driven Illusion. Türkiye Jeoloji Bülteni / Geological Bulletin of Turkey. 2026;69(2):169-182. doi:10.25288/tjb.1888630
BibTeX
@article{Mlayim2026,
author = {Mülayim, Oğuz},
title = {Yapay Zeka Destekli Araştırmalarda, Tahminin Yorumlamayı Gölgede Bıraktığı Durumlar: Jeolojide Veri Odaklı Yanılsama / When Accuracy Misleads Geological Interpretation: A Data-Driven Illusion},
journal = {Türkiye Jeoloji Bülteni / Geological Bulletin of Turkey},
year = {2026},
volume = {69},
number = {2},
pages = {169--182},
doi = {10.25288/tjb.1888630}
}
EUVIMED