EUVIMEDEUVIMED entdecken
Open Access · CC BY 4.0

Kelîle Dimne’de Dur- / -dur / +dur(ur) Yapıları Üzerine

Şahin Baranoğlu

DEDE KORKUT Uluslararasi Turk Dili ve Edebiyati Arastirmalari Dergisi · 30.04.2026 · 92-100

DOI: 10.25068/dedekorkut.485 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift DEDE KORKUT Uluslararasi Turk Dili ve Edebiyati Arastirmalari Dergisi, online erschienen am 30.04.2026. Verfasst von Şahin Baranoğlu. Die Arbeit nennt 24 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY 4.0).

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Kul Mes’ud tarafından Aydınoğlu Gazi Umur Bey (1309-1348) adına Farsçadan Türkçeye kazandırılan Kitâb-ı Kelîle ve Dimne, Eski Anadolu Türkçesinin nesir geleneği içerisinde müstesna bir yere sahiptir. Beylikler Dönemi’nde ivme kazanan Türkçecilik hareketinin en somut tezahürlerinden biri olan bu eser, dilin gelişim evrelerini yansıtan devasa bir aynadır. Özellikle "sözlükselleşme" ve "gramatikleşme" olarak adlandırılan; eklerin kelimeleşmesi veya müstakil kelimelerin zamanla ekleşerek işlev değiştirmesi süreçleri bakımından eser, dil bilimciler için eşsiz bir veri sahası sunmaktadır. Eski Anadolu Türkçesi döneminde ortaya koyulan bu nitelikli eserler, Türkçenin edebi bir dil olarak rüştünü ispat etme çabasının ürünleridir. Bu dönemde sergilenen dil hassasiyeti, aslında sonraki asırlarda görülecek olan "Türkî-i Basit" girişimlerinin de entelektüel zeminini hazırlamıştır. 17. yüzyılda Fars estetiğine kendi dil potansiyeliyle meydan okuyan Nef’î’nin vakur üslubunda ve 18. yüzyılda Nedim ile kristalleşen Mahallîleşme Akımı’nda bu köklü birikimin tesiri yadsınamaz. Nihayetinde Cumhuriyet döneminde vücut bulan öz Türkçe ideali ve dil inkılabı, köklerini bu kadim dilcilik anlayışından almaktadır. Kelîle ve Dimne, sadece bir tercüme olmanın ötesinde, arkaik ögeleri muhafaza etmesi ve Doğu Türkçesiyle yapısal benzerlikler taşıması bakımından ses, şekil ve yapı yönünden oldukça zengindir. Bu çalışmanın temel izleği olan dur- / -dur / +dur(ur) yapıları, bir fiilin zamanla anlam boşalmasına uğrayarak nasıl geniş bir ifade imkânı yarattığının en sarih örneğidir. Eserdeki bu kullanım çeşitliliği, Türkçenin yeni kavramları karşılama noktasındaki dinamizmini ve yaratıcı gücünü ortaya koymaktadır. Elinizdeki bu makale, dur- fiilinin asıl ve bağlı morfem olarak geçirdiği dönüşümü merkezine alarak; ulaşılan sonuçları art zamanlı ve eş zamanlı örneklerle destekleyip Türk dili tarihine mütevazı bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Zitieren

APA

Baranoğlu, Ş. (2026). Kelîle Dimne’de Dur- / -dur / +dur(ur) Yapıları Üzerine. DEDE KORKUT Uluslararasi Turk Dili ve Edebiyati Arastirmalari Dergisi, 92-100. https://doi.org/10.25068/dedekorkut.485

Vancouver

Baranoğlu Ş. Kelîle Dimne’de Dur- / -dur / +dur(ur) Yapıları Üzerine. DEDE KORKUT Uluslararasi Turk Dili ve Edebiyati Arastirmalari Dergisi. 2026:92-100. doi:10.25068/dedekorkut.485

BibTeX
@article{Baranolu2026,
  author = {Baranoğlu, Şahin},
  title = {Kelîle Dimne’de Dur- / -dur / +dur(ur) Yapıları Üzerine},
  journal = {DEDE KORKUT Uluslararasi Turk Dili ve Edebiyati Arastirmalari Dergisi},
  year = {2026},
  pages = {92--100},
  doi = {10.25068/dedekorkut.485}
}
Kostenlos starten →