İran Solunun Radikalleşme Sürecinin Türkiye ile Karşılaştırılması
Mülkiye Dergisi · 16.06.2026 · 50 (2) · 636-671
DOI: 10.25064/mulkiye.1848350 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Mülkiye Dergisi, online erschienen am 16.06.2026. Verfasst von İlkay Yurdal. Die Arbeit nennt 40 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
İran, tarihsel gelişim açısından Türkiye ile en sık karşılaştırılan ülkelerden biridir. Bu çalışmada modernleşme sonrası İran solunun radikalleşme süreci, Türkiye ile karşılaştırmalı olarak analiz edilecektir. İran, Osmanlı İmparatorluğu’ndan sadece iki yıl önce bir Meşrutiyet Devrimi deneyimlemiş, sosyalist düşünce ülkeye ilk kez bu dönemde girerek ilk sol örgütlerin temellerini atmıştır. İlk kitlesel sosyalist parti Tudeh (Kitle), 1941 yılında kurulmuş ve uzun süre İran solunun en güçlü unsuru olmuştur. Türkiye’de Tudeh ile kıyaslanabilecek etkideki ilk parti, Türkiye İşçi Partisi (TİP)’dir. Tudeh ve TİP solun popülerleşmesine yaptıkları katkıları nedeniyle kendilerinden sonra gelen bütün sosyalistleri etkilemiştir. Ancak, her iki parti de 1968 yılındaki yeni bir devrimci dalgayla yerlerini yeni gençlik örgütlerine bırakmışlardır. Farklı ülkelerde farklı sloganların öne çıktığı bu dönemde İran ve Türkiye gençlik hareketi anti-emperyalist bir söylemle iktidarı ele geçirmeyi hedeflemiştir. Silahlı mücadele fikri iki ülkede ‘60’lı yılların sonlarında mayalanarak‘70’lerin başında uygulamaya geçmiştir. İran solunun radikalleşmesi Halkın Fedaileri ve Halkın Mücahitleri örgütlerinin eylemleriyle ortaya çıkarken Türkiye solu THKO, THKP-C, TKP-ML gibi örgütlerin eylemleriyle geleneksel mücadele yöntemlerinin dışına çıkmıştır. Kurulan ilk örgütler lider kadrolarını kısa süre içinde yitirdikten sonra ideolojik çatışmalarla bölünmüş, 1970’li yıllar boyunca azalma eğilimine giren silahlı eylemler İran’da İslam Devrimi’nin Türkiye’de 12 Eylül Askeri Darbesi’nin etkisiyle sönümlenmiştir. Bu gerilemenin ardından İran’da ve Türkiye’de ortak biçimde silahlı mücadele Kürt hareketi tarafından devam ettirilmiş, radikalleşen solun kimi bileşenleri bu harekete verdiği destek oranında varlığını sürdürmüştür.
Zitieren
APA
Yurdal, İ. (2026). İran Solunun Radikalleşme Sürecinin Türkiye ile Karşılaştırılması. Mülkiye Dergisi, 50(2), 636-671. https://doi.org/10.25064/mulkiye.1848350
Vancouver
Yurdal İ. İran Solunun Radikalleşme Sürecinin Türkiye ile Karşılaştırılması. Mülkiye Dergisi. 2026;50(2):636-671. doi:10.25064/mulkiye.1848350
BibTeX
@article{Yurdal2026,
author = {Yurdal, İlkay},
title = {İran Solunun Radikalleşme Sürecinin Türkiye ile Karşılaştırılması},
journal = {Mülkiye Dergisi},
year = {2026},
volume = {50},
number = {2},
pages = {636--671},
doi = {10.25064/mulkiye.1848350}
}
EUVIMED