O związkach myślenia z językiem (Tezy)
Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria · 2018
DOI: 10.24425/pfns.2018.125447 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria, 2018. Verfasst von Bogusław Wolniewicz.
Abstract (Originalsprache)
O z wiązkach myślenia z językiem (Tezy) * 1. Układem semantycznym (semantic frame) 1 nazywam pewną konstrukcję teoretyczną, która w duchu pierwszego Wittgensteina miałaby objaśniać stosunek, w jakim umysł pozostaje do świata.W konstrukcji tej przyjmuje się, że między językiem a umysłem zachodzi odpowiedniość doskonała, czyli że ich elementy są sobie przyporządkowane wzajemnie jednoznacznie.Jest to jednak wielkie uproszczenie sprawy.Głównym atrybutem umysłu jest ś w i a d o m o ś ć.Czy da się o jej istocie powiedzieć cokolwiek prawdziwie a nietrywialnie?Spróbujmy.2. Świadomość ma dwie składowe; i tylko dwie.Jedną stanowi c z u c i e (inaczej: wrażliwość); drugą stanowi m o w a (inaczej: język).Nie jest jednak agregatem swych składowych (ich sumą niejako "skalarną"), lecz syntezą (sumą "wektorową"): pojawiają się w niej nowe właściwości, których nie miała żadna z jej składowych z osobna.W samej tej nowości, zwanej czasem z łacińska "emergencją", po polsku "wynurzaniem się" -nie ma jeszcze nic nadzwyczajnego.Podobnie dzieje się w reakcji chemicznej, gdy np.sód (srebrzysty metal podobny do aluminium) łączy się z chlorem (zielonkawym, trującym gazem).Reakcja ta: Na + Cl → NaCl, daje jak wiadomo chlorek sodu, czyli sól kuchenną.A ta nie jest ani srebrzysta, ani zielonkawa, ani trująca.Jej nową własno ścią zaś jest chociażby jadalność.* Pierwodruk: "Edukacja Filozoficzna" 2002, nr 33.Redakcja PF dziękuje dr.Marcinowi Będkowskiemu, redaktorowi naczelnemu "Edukacji Filozoficznej", za zgodę na przedruk i za pomoc w opracowaniu tekstu. 1 Por.moją Logic and Metaphysics, Warszawa 1999, albo moje artykuły Atoms in Semantic Frames i Extending Atomistic Frames w: "Logica Trianguli" nr 4/2001 i 1/2002.Okrucieństwu wobec zwierząt trzeba się sprzeciwiać ze wszech sił, a nie tylko -jak chce Bocheński -ze względu na własny nasz interes (że może zaszkodzić nam samym).Trzeba się mu sprzeciwiać przez poczucie naszej wspólnoty losu z nimi: tego, że pośród istot czujących, ból jest wszędzie taki sam i tak samo straszny. 5.Praforma mowy nie jest znana.Genetycznie mowa wyłoniła się na pewno z kodów zwierzęcych, ale różni się od nich zasadniczo tym, że ma s k ł a dn i ę.Praforma mowy pokrywa się zatem z praformą składni.Przejście od kodów czy sto zwierzęcych -tych, którymi w dolnym paleolicie posługi wał się poprzednik człowieka z Cro-Magnon i współcześni owemu poprzednikowi neandertalczycy -do ludzkiego języka, czyli do systemu znaków wyraźnie już nie-zwierzęcego, dokonało się kilkadziesiąt tysięcy lat temu, w paleolicie górnym.Na czym przejście to mogło polegać w swej fazie najwcześniejszej?W tej sprawie mam pewne własne ciche domniemanie.Przypuszczam mianowicie, że pierwszym krokiem, jakiego praczło wiek dokonał w kierunku składni, było pojawienie się w jego zwierzęcym kodzie odpowiednika naszej negacji.Z tą chwilą kod przestał być zwierzęcym: zwierzęta nie przeczą.Jednakże nie stał się przez to jeszcze ludzkim językiem, gdyż brak mu było nadal głównego atrybutu wszelkiej składni: d w u k l a s o w o ś c i.Za Bühlerem 3 dzielimy wszystkie systemy znaków (SZ) na systemy "jednoklasowe" (1K), czyli kody, i "dwuklasowe" (2K), czyli języki.W kodzie wszystkie znaki samodzielnie znaczące ("kategorematyczne") -tzn.takie, że każdy z osob na odnosi się do czegoś w świecie -należą do jednej klasy: do klasy sygnałów.Natomiast w języku mamy dwie takie klasy: klasę zdań i klasę nazw.A klasa sygnałów znika.Przykładem znaków niesamodzielnie znaczących ("synkategorematycznych") są nawiasy i wszelkie operatory.Co od powiada w świecie znakowi "(" albo ")"?Nic!A jednak wyra żenie "9 -(5 -2)" oznacza co innego niż "(9 -5) -2", bo to oznacza liczbę dwa, a tamto liczbę sześć.Paleolityczne przejście od systemu 1K do systemu 1K+N -od kodu do kodu z negacją -było krokiem olbrzymim i trwało zapewne tysiące lat.Było bowiem przejściem od kodu do p r o t o j ę z y k a: SZ 1K 1K+N 2K 3 K.Bühler, Sprachtheorie, Jena 1934.
Zitieren
APA
Wolniewicz, B. (2018). O związkach myślenia z językiem (Tezy). Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria. https://doi.org/10.24425/pfns.2018.125447
Vancouver
Wolniewicz B. O związkach myślenia z językiem (Tezy). Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria. 2018. doi:10.24425/pfns.2018.125447
BibTeX
@article{Wolniewicz2018,
author = {Wolniewicz, Bogusław},
title = {O związkach myślenia z językiem (Tezy)},
journal = {Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria},
year = {2018},
doi = {10.24425/pfns.2018.125447}
}
EUVIMED