Ahkâm Tefsirinde Aşırı Yorumun Hukuk Normuna Dönüşmesi Problemi: Māʾida 5/96 Âyeti Örnekleminde Eleştirel Bir Analiz
Dokuz Eylül Ünivesitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 30.06.2026 · (63) · 147-168
DOI: 10.21054/deuifd.1853783 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Dokuz Eylül Ünivesitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Abdullah Bayram. Die Arbeit nennt 27 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Hz. Peygamber, Kur’an tefsiri kapsamında bazı ahkâm âyetlerini de açıklamıştır. Diğerleri gibi ahkâm âyetleri de hem lafız hem mâna itibariyle Kur’an’ın i‘câzı kapsamında olup özgün ve benzersizdir. Hz. Peygamber, sahâbe ve tâbiûn dönemleri, ahkâm tefsirinin özgün yapısı ve işlevini ihtiva eder. Bu temelde ahkâmü’l-Kur’ân ilmi, ibâdât, muâmelât ve ukûbâta dair ahkâm âyetlerinin tefsirini konu edinen bir ilim dalıdır. Bu bağlamda ahkâm tefsiri ve fıkıh ilimlerinin temel kaynağı, Kur’an’dır. Ahkâm tefsiri, Kur’an ve Sünnet’in mâna ve maksatları üzerine bina edilmiştir. Nitekim “ahkâmü’l-Kur’ân” kavramı, Kur’an’ın ana konularından biridir. Klasik dönemde Kur’an’ın maksatları/makâsıdü’l-Kur’ân prensibi, “Ahkâm, diyânât, ibâdât, emir, nehiy” olarak özetlenmiştir. Bu kapsamda şeriatın maksatları/makâsıdü’ş-şerîa prensibi, “Hayat/can, nesil (nesep, ırz), akıl, mal ve dinin muhafazası” şeklinde sıralanmıştır. Fakat klasik dönemden itibaren bazı ahkâm âyetleri, ahkâm tefsirinin özgün yapısı ve işlevine ters düşecek şekilde tefsir ve te’vil edilmiştir. Bunlar arasında Kur’an’ın ana konuları ve İslâm’ın getirdiği hükümlerin gayeleri ile taban tabana ters düşen açıklama, yorum ve hükümler de vardır. Üstelik bu tür usul ve ictihad hatalarına dayanan pek çok aşırı yorum/es-seref fi’l-kavl, hukuk normuna dönüştürülmüştür. Aşırı yorum, Kur’an tefsirine dair yapılan her türlü ifrat ve tefrit ile mâlûl açıklama, yorum ve hükümleri kapsamaktadır. Araştırmada bu probleme genelde usul ilminin özelde ahkâm tefsiri metodolojisinin doğru, amaçsal ve bütüncül uygulanmamasının yol açtığı vurgulanmıştır. Bu problemin neden ve nasıl vuku bulduğu “Kendinize ve yolculara geçimlik olmak üzere sularda avlanmak ve onu yemek size helâl kılındı. Kara avı ise ihramda bulunduğunuz sürece size haram kılındı. Toplanıp huzuruna varacağınız Allah’tan korkun.” (el-Mâide 5/96) âyetinin örnekleminde metodolojik cihetten tahlil ve tahkik edilmiştir. Disiplinler arası ve mezhepler üstü perspektife sahip araştırmada analitik ve eleştirel analize ağırlık verilmiştir.
Zitieren
APA
Bayram, A. (2026). Ahkâm Tefsirinde Aşırı Yorumun Hukuk Normuna Dönüşmesi Problemi: Māʾida 5/96 Âyeti Örnekleminde Eleştirel Bir Analiz. Dokuz Eylül Ünivesitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 147-168. https://doi.org/10.21054/deuifd.1853783
Vancouver
Bayram A. Ahkâm Tefsirinde Aşırı Yorumun Hukuk Normuna Dönüşmesi Problemi: Māʾida 5/96 Âyeti Örnekleminde Eleştirel Bir Analiz. Dokuz Eylül Ünivesitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:147-168. doi:10.21054/deuifd.1853783
BibTeX
@article{Bayram2026,
author = {Bayram, Abdullah},
title = {Ahkâm Tefsirinde Aşırı Yorumun Hukuk Normuna Dönüşmesi Problemi: Māʾida 5/96 Âyeti Örnekleminde Eleştirel Bir Analiz},
journal = {Dokuz Eylül Ünivesitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
number = {63},
pages = {147--168},
doi = {10.21054/deuifd.1853783}
}
EUVIMED