SAİT FAİK ABASIYANIK’IN ALEMDAĞ'DA VAR BİR YILAN HİKÂYESİNİN EYLEYENLER MODELİNE GÖRE İNCELENMESİ
Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature · 19.05.2026 · (Littera Turca-2026)
DOI: 10.20322/littera.1899716 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, online erschienen am 19.05.2026. Verfasst von Ebru Daştan Topçu. Die Arbeit nennt 38 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Anlatı insanlığın varoluşuyla başlamıştır. Olayların belirli bir zaman içinde bakış açılarıyla ifade edilmesine anlatı denilmektedir. Anlatının çözümlenmesi noktasında birçok isim öne çıkmaktadır. A. J. Greimas’ın eyleyenler modeli, anlatı çözümlemelerinde yaygın biçimde kullanılmaktadır. Çoğunlukla olaya dayalı anlatı metinlerinin yorumlanmasında bu modelden yararlanıldığı görülmektedir. Çehov tarzıyla eser veren Sait Faik, olay örgüsünden ziyade kesitlere ve durumlara odaklanan hikâyeler kaleme almıştır. Türk edebiyatında durum hikâyesinin önde gelen temsilcilerinden biri olarak kabul edilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Sait Faik Abasıyanık’ın günlük hayat içerisinde insanı çevreleyen nesne ve varlıkların alışılmış görünümlerinden sıyrılarak insan ruhunu nasıl etkilediğini ilginç bir şekilde betimleyen Alemdağ’da Var Bir Yılan adlı hikâyesini eyleyenler modeline göre incelemektir. Bu eser, Sait Faik’in hikâyeciliğinde belirgin bir dönüşümü yansıtması bakımından önemlidir. Kitapta önceki dönem hikâyelerinde yer bulan insan ve İstanbul sevgisinin yerini şehirden uzaklaşma ve yalnızlık teması ağır basmıştır. Bu bağlamda Alemdağ, anlatıcı için İstanbul’dan kaçışın ve sığınılacak yeni bir dünyanın simgesi olarak kurgulanmaktadır. Böylece insanın uzamla ilişkisi neticesinde ortaya çıkan psikolojik durumların eyleyenler modeliyle daha sistemli ve anlaşılır bir biçimde ortaya konulabileceği düşüncesi, bu çalışmanın hareket noktasını oluşturmaktadır. Sait Faik’in Alemdağ’da Var Bir Yılan adlı hikâyesi, kesitlere ayrılmış ve her bir kesit eyleyenler modeline göre çözümlenmiştir. Hikâye beş kesit hâlinde incelenmiş ve her kesitte özne, nesne, gönderici, alıcı, destekleyici ve engelleyici eyleyenler ayrı ayrı belirlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre Greimas’ın eyleyenler modelinin yalnızca olay merkezli anlatılar için değil, durum hikâyeleri için de işlevsel bir çözümleme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anlatı temelli metin türlerinin öğretiminde, özellikle Türkçe derslerinde, bu modelden yararlanılarak gerçekleştirilecek hikâye çözümlemelerinin metin türü öğretim sürecini yapılandırmaya yardımcı olabileceği düşünülmektedir.
Zitieren
APA
Topçu, E. D. (2026). SAİT FAİK ABASIYANIK’IN ALEMDAĞ'DA VAR BİR YILAN HİKÂYESİNİN EYLEYENLER MODELİNE GÖRE İNCELENMESİ. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. https://doi.org/10.20322/littera.1899716
Vancouver
Topçu ED. SAİT FAİK ABASIYANIK’IN ALEMDAĞ'DA VAR BİR YILAN HİKÂYESİNİN EYLEYENLER MODELİNE GÖRE İNCELENMESİ. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 2026. doi:10.20322/littera.1899716
BibTeX
@article{Topu2026,
author = {Topçu, Ebru Daştan},
title = {SAİT FAİK ABASIYANIK’IN ALEMDAĞ'DA VAR BİR YILAN HİKÂYESİNİN EYLEYENLER MODELİNE GÖRE İNCELENMESİ},
journal = {Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature},
year = {2026},
number = {Littera Turca-2026},
doi = {10.20322/littera.1899716}
}
EUVIMED