Przyczynek do logiki rozwoju pojęcia ideologii — między szkołą frankfurcką a Althusserem
Praktyka Teoretyczna · 29.04.2026 · (3(57)) · 157-192
DOI: 10.19195/prt.2025.3.8 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Praktyka Teoretyczna, online erschienen am 29.04.2026. Verfasst von Marcin Pańków. Die Arbeit nennt 43 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY 4.0).
Abstract (Originalsprache)
Tekst rozwija hipotezę o paradygmatycznym przełomie, który dokonał się w pojmowaniu ideologii w XX wieku. Dominującemu w pierwszej połowie tego stulecia „wtórnie klasycznemu” pojęciu ideologii przeciwstawia się pojęcie krytyczne, inaczej zakorzenione intelektualnie i dlatego oparte na skrajnie odmiennej wizji pozycji egzystencjalnej podmiotów w ich stosunku do własnej historyczności i do „poziomu zero ideologii”. W ramach tej hipotezy rozważam dwie formy realizacji tego przełomu: model „krytyki” i model „teorii” ideologii, reprezentowane kolejno przez Lukácsa, szkołę frankfurcką i Althussera. Stosunek między nimi określam w nawiązaniu do kategorii przeniesienia — o ile „krytyka ideologii” przede wszystkim realizuje przeniesienie, o tyle teoria ideologii refleksyjnie podejmuje samą tę relację przeniesienia jako konieczną. W ten sposób obie składają się na świadomie wyartykułowany przełom w problematyce. Dlatego można mówić o względnej i nieuświadomionej, ale jednak spójności teoretycznej w kwestii ideologii w tradycji dwudziestowiecznego marksizmu. A nawet warto rozważyć możliwość, że wbrew przeważającemu sceptycyzmowi co do istnienia krytycznego i adekwatnego „pojęcia ideologii” zaistniało ono w XX wieku w ramach tak zarysowanej logiki — i w praktyce, i we wspólnie wypracowywanej teorii.
Zitieren
APA
Pańków, M. (2026). Przyczynek do logiki rozwoju pojęcia ideologii — między szkołą frankfurcką a Althusserem. Praktyka Teoretyczna, 157-192. https://doi.org/10.19195/prt.2025.3.8
Vancouver
Pańków M. Przyczynek do logiki rozwoju pojęcia ideologii — między szkołą frankfurcką a Althusserem. Praktyka Teoretyczna. 2026:157-192. doi:10.19195/prt.2025.3.8
BibTeX
@article{Pakw2026,
author = {Pańków, Marcin},
title = {Przyczynek do logiki rozwoju pojęcia ideologii — między szkołą frankfurcką a Althusserem},
journal = {Praktyka Teoretyczna},
year = {2026},
number = {3(57)},
pages = {157--192},
doi = {10.19195/prt.2025.3.8}
}
EUVIMED