Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych — problemy teoretyczne i ich praktyczne implikacje
Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego · 21.07.2026 · 77 · 11-31
DOI: 10.19195/2084-5065.77.2 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego, online erschienen am 21.07.2026. Verfasst von Janusz Bojarski. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY 4.0).
Abstract (Originalsprache)
Artykuł podejmuje problem odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, wskazując na jej teoretyczne niejasności i praktyczne konsekwencje. Choć określa się ją także mianem odpowiedzialności karnej, w rzeczywistości odbiega ona od klasycznych zasad prawa karnego, ukształtowanych z myślą o osobie fizycznej jako sprawcy czynu zabronionego. Trudności dotyczą przede wszystkim dostosowania pojęć czynu i winy do podmiotów zbiorowych, takich jak spółki czy inne jednostki organizacyjne. W doktrynie brak spójnej koncepcji pozwalającej uznać, że podmiot zbiorowy „popełnia” czyn w sensie właściwym prawu karnemu; dominuje model odpowiedzialności za zachowanie osoby fizycznej działającej w jego imieniu lub interesie. Wprowadzenie tej odpowiedzialności uzasadnia się potrzebą skutecznej reakcji na poważne szkody społeczne powodowane przez przedsiębiorstwa oraz presją społeczną na sankcje o charakterze stygmatyzującym. Odpowiedzialność cywilna i administracyjna okazują się często niewystarczające, jednak także one rodzą problemy gwarancyjne, zwłaszcza w kontekście zasady nullum crimen sine lege. W różnych systemach prawnych przyjęto odmienne rozwiązania, między innymi koncepcję „wspólnej wiedzy” czy odpowiedzialność typu strict liability, pozwalające obejść trudności związane z przypisaniem winy. Na gruncie polskim ustawa z 2002 roku jest stosowana marginalnie, głównie z uwagi na uzależnienie odpowiedzialności podmiotu zbiorowego od uprzedniego skazania osoby fizycznej. Projektowane zmiany zmierzają do rozszerzenia podstaw odpowiedzialności przez akcentowanie wad organizacyjnych i braku należytej staranności. Jednak nawet w przypadku ich wprowadzenia brak kompleksowej teorii odpowiedzialności podmiotów zbiorowych osłabiałby skuteczność i spójność systemową przyjętych regulacji.
Zitieren
APA
Bojarski, J. (2026). Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych — problemy teoretyczne i ich praktyczne implikacje. Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego, 77, 11-31. https://doi.org/10.19195/2084-5065.77.2
Vancouver
Bojarski J. Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych — problemy teoretyczne i ich praktyczne implikacje. Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego. 2026;77:11-31. doi:10.19195/2084-5065.77.2
BibTeX
@article{Bojarski2026,
author = {Bojarski, Janusz},
title = {Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych — problemy teoretyczne i ich praktyczne implikacje},
journal = {Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego},
year = {2026},
volume = {77},
pages = {11--31},
doi = {10.19195/2084-5065.77.2}
}
EUVIMED