EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

The Institutionalization of Nafal in Early Islamic History: From Tribal Bounty to Statecraft Mechanism

Hacı Mehmet Altuntaş

Cumhuriyet İlahiyat Dergisi · 15.06.2026 · 30 (1) · 94-110

DOI: 10.18505/cuid.1863847 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, online erschienen am 15.06.2026. Verfasst von Hacı Mehmet Altuntaş. Die Arbeit nennt 46 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu makale, savaş ganimetlerinin takdire bağlı ve ilave bir payı olarak tanımlanan nefelin, İslam öncesi bir kabile geleneğinden erken İslam devlet yönetiminin kurumsallaşmış bir mekanizmasına dönüşüm sürecini incelemektedir. Çalışma, söz konusu uygulamanın İslam öncesi kabilevî kökenlerinden, erken İslam devletinde merkezi askerî idarenin resmileşmiş bir mekanizması haline gelişine kadar geçirdiği tarihsel dönüşümün izini sürmektedir. Bu araştırma, sınırlandırılmış doktrinsel veya hukuki bir tanımlamanın ötesine geçerek, uzun vadeli yapısal dönüşümlere ve kolektif zihniyetlere (mentalités) öncelik veren Annales tarih ekolü metodolojisi aracılığıyla nefel kurumunu tarihsel-kurumsal bir perspektifle incelemektedir. Dilbilim, şiir, tefsir, tarih ve fıkıh gibi çeşitli birincil Arapça kaynaklardan yararlanan bu makale, nafelin sosyo-politik adaptasyon sürecini değerlendirme konusu yapmaktadır. Araştırma özellikle, kabile cömertliği ve savaşçı karizması temelleri üzerine kurulu geleneksel bir sistemin, Hz. Peygamber ve halefleri idaresinde merkezi devlet yönetiminin resmileşmiş bir enstrümanına dönüştürülme süreçlerini yeniden kavramsallaştırmaktadır. İncelememiz, İslam öncesi Arabistan’da nafel’in dilsel ve kültürel temellerini, Enfâl Sûresi’ndeki teolojik yeniden yapılanmasını ve ardından çeşitli askeri ve siyasi bağlamlarda nasıl işlevsel hale geldiğini incelemektedir. Hz. Peygamber yönetiminde nefel, askerleri daha etkin bir şekilde savaşmaya teşvik etmek ve zorlu savaş koşullarında en verimli sonuçları elde etmek için önemli bir savaş mekanizması olarak kullanılmıştır. Hilafet döneminde uygulanmaya devam edilen nefel, Ömer b. el-Hattâb döneminde, kamu yararını ve sosyal adaleti ön planda tutan yeni mali düzenlemelerle daha da kurumsallaşırken, geniş coğrafi alanlardaki yeni fetihlerde etkili bir savaş yönetim aracı olarak kullanılmaya devam edilmiştir. Daha sonra fıkıhçılar, bu önemli savaş mekanizmasını İslâm mali hukukuna sentezlediler. Ebû ʿUbeyd gibi âlimler, mefhumu gönüllü lütuf (tafaḍḍul) ilkesine dayandırarak sistematikleştirdiler ve liderin kamu fonları üzerindeki nihai takdir yetkisini vurguladılar. Nefeli teolojik, hukukî ve siyaset ekonomisi bağlamlarında konumlandıran bu makale, erken İslâm yönetiminin miras alınan geleneksel yapıları disiplinli bir askerî kaynak yönetimi ve stratejik teşvik sistemine nasıl dönüştürdüğünü göstermektedir. İslam savaş ve devlet yönetiminin kurumsallaşmasında temel bir aşamaya işaret eden bu dönüşüm, erken dönem İslam devlet teşekkülünü anlamak açısından kilit bir öneme sahiptir. Söz konusu süreç, tevarüs edilen kabile gelenekleri ile merkezi idari mantığının pragmatik bir sentezini gözler önüne sermekte ve böylece yeni teşekkül eden siyasi yapının, otoritesini bu tür uyarlanabilir mekanizmalar vasıtasıyla nasıl tesis ettiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Zitieren

APA

Altuntaş, H. M. (2026). The Institutionalization of Nafal in Early Islamic History: From Tribal Bounty to Statecraft Mechanism. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 30(1), 94-110. https://doi.org/10.18505/cuid.1863847

Vancouver

Altuntaş HM. The Institutionalization of Nafal in Early Islamic History: From Tribal Bounty to Statecraft Mechanism. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi. 2026;30(1):94-110. doi:10.18505/cuid.1863847

BibTeX
@article{Altunta2026,
  author = {Altuntaş, Hacı Mehmet},
  title = {The Institutionalization of Nafal in Early Islamic History: From Tribal Bounty to Statecraft Mechanism},
  journal = {Cumhuriyet İlahiyat Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {30},
  number = {1},
  pages = {94--110},
  doi = {10.18505/cuid.1863847}
}
Kostenlos starten →