EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Midyat Arap Lehçesi: Muhallemî Kültüründe Dindarlığın Bir Yansıması Olan Bazı Atasözleri, Dua Kalıpları ve Kur’ânî Referansları

Yakup Kılıç

Amasya İlahiyat Dergisi · 30.06.2026 · (28) · 567-598

DOI: 10.18498/amailad.1952898 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Amasya İlahiyat Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Yakup Kılıç. Die Arbeit nennt 27 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, Midyat ve çevresinde konuşulan Muhallemî Arap lehçesinde yer alan atasözleri ve dua kalıplarını Arap dili, lehçe araştırmaları ve halk dindarlığı çerçevesinde incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, sözlü kültürde yaşayan bu ifadelerin yalnızca dilsel yapılar olmadığını, aynı zamanda topluluğun dinî, ahlaki ve toplumsal hafızasını taşıyan önemli metinler olduğunu göstermektir. Arap lehçeleri üzerine yapılan birçok çalışma ses, şekil ve söz varlığı gibi dilbilimsel unsurlara yoğunlaşırken, bu makale Muhallemî atasözlerinin teolojik ve ahlaki içeriğini merkeze alarak farklı bir bakış açısı sunmaktadır. Çalışmada nitel içerik analizi ve karşılaştırmalı metin okuması yöntemi kullanılmıştır. Derlenen atasözleri ve dua kalıpları tevhid, kader, tevekkül, emek, sabır, cömertlik, adalet, aile, komşuluk ve toplumsal sorumluluk gibi temalar altında değerlendirilmiştir. Bu temalar daha sonra Kur’ân’daki temel dinî ve ahlaki ilkelerle karşılaştırılmıştır. İnceleme sonucunda Muhallemî sözlü kültüründe yer alan birçok ifadenin Kur’ân ayetleriyle doğrudan veya dolaylı bir anlam yakınlığı taşıdığı görülmüştür. Böylece lehçenin, sadece mahallî bir konuşma biçimi değil, dinî değerleri gündelik hayata taşıyan canlı bir kültür zemini olduğu anlaşılmıştır. Bu yönüyle çalışma, yerel söz varlığının akademik incelemelerde ihmal edilen dinî ve kültürel boyutunu görünür kılmayı da hedeflemektedir. Böylece dil ile inanç arasındaki ilişki somut biçimde açıkça izlenmektedir. Araştırma, söz konusu atasözlerinin kutsal metinlerin basit bir tekrarı olmadığını ortaya koymaktadır. Bu ifadeler, Kur’ânî anlamların halkın günlük hayat tecrübesi içinde yeniden yorumlanmış, sadeleştirilmiş ve pratik öğütlere dönüştürülmüş biçimleridir. Bu yönüyle Muhallemî atasözleri, toplumun inanç dünyasını gündelik yaşamla buluşturan bir tür “yaşayan tefsir” işlevi görmektedir. Özellikle tevekkül anlayışının pasif bekleyiş olarak değil, emek, tedbir ve sorumlulukla birlikte ele alınması dikkat çekicidir. Dua kalıpları ise bireyin Allah’a yönelişini, toplumsal dayanışma arzusunu ve ahlaki beklentilerini kısa fakat yoğun ifadelerle yansıtmaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, dilin yalnızca iletişim aracı olmadığını; aynı zamanda bir topluluğun dinî düşüncesini, ahlak anlayışını ve yaşam biçimini kuran, koruyan ve kuşaktan kuşağa aktaran dinamik bir yapı olduğunu göstermektedir. Muhallemî sözlü kültürü, bu bakımdan Arap lehçeleri, din dili ve halk inançları araştırmaları için önemli bir örnek alan sunmaktadır.

Zitieren

APA

Kılıç, Y. (2026). Midyat Arap Lehçesi: Muhallemî Kültüründe Dindarlığın Bir Yansıması Olan Bazı Atasözleri, Dua Kalıpları ve Kur’ânî Referansları. Amasya İlahiyat Dergisi, 567-598. https://doi.org/10.18498/amailad.1952898

Vancouver

Kılıç Y. Midyat Arap Lehçesi: Muhallemî Kültüründe Dindarlığın Bir Yansıması Olan Bazı Atasözleri, Dua Kalıpları ve Kur’ânî Referansları. Amasya İlahiyat Dergisi. 2026:567-598. doi:10.18498/amailad.1952898

BibTeX
@article{Kl2026,
  author = {Kılıç, Yakup},
  title = {Midyat Arap Lehçesi: Muhallemî Kültüründe Dindarlığın Bir Yansıması Olan Bazı Atasözleri, Dua Kalıpları ve Kur’ânî Referansları},
  journal = {Amasya İlahiyat Dergisi},
  year = {2026},
  number = {28},
  pages = {567--598},
  doi = {10.18498/amailad.1952898}
}
Kostenlos starten →