Fîrûzâbâdî’nin İlmî Mirası: Seyahatleri, İcâzet Ağı ve Hadis İlmine Katkıları
Amasya İlahiyat Dergisi · 30.06.2026 · (28) · 494-528
DOI: 10.18498/amailad.1915582 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Amasya İlahiyat Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Abdullah Çimen. Die Arbeit nennt 44 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu makalede hadis tarihinde çoğunlukla geri planda kalan Şîrâz bölgesi ile bu bölgede yetişen önemli âlimlerden Ebü’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Ya‘kûb b. Muhammed Fîrûzâbâdî’nin (ö. 817/1415) hadis ilmine katkıları ele alınmaktadır. Esasen bölgedeki hâdis âlimlerinden birisi olan Fîrûzâbâdî, daha çok el-Kâmûsü’l-muhît adlı sözlüğü ile tanınmıştır. Şîrâz bölgesi genel olarak hicrî VII-IX. yüzyıllarda Beyzâvî (ö. 691/1291-1292), Cürcânî (ö. 816/1413), İbnü’l-Cezerî (ö. 833/1429), Fîrûzâbâdî gibi daha nice âlimleri yetiştirmiş olmasına rağmen hadis ilmi açısından önemli bir ilim merkezi olarak görülmemiştir. Bunun sebeplerinden birisi o dönemlerde Kâhire, Dımaşk gibi ilim merkezlerindeki tedrîs ve tasnif çalışmalarının ön planda olmasıdır. Şîrâz’daki ilmî ortamı ele alırken biyografik eserlerin yanı sıra tarih kitapları ile icâzetlerdeki isim silsileleri de önemli bilgilerin kaynağı olmuştur. Yazma eserlerdeki bazı kayıtlar da onun biyografisine dair daha önce bilinmeyen bazı bilgileri vermesi bakımından çok kıymetlidir. İslâmî ilimlerin hemen her alanında eser veren Fîrûzâbâdî, bölgenin meşhur âlimlerinden biridir. Yaşadığı dönemde pek çok ülkeye seyahat etmiş, bu yönüyle de Moğol istilası sonrası ortaya çıkan seyyâh âlim profilinin tipik örneği olmuştur. Hadis ilmine dâir pek çok eser telif eden Fîrûzâbâdî’nin, bölgede büyük etki uyandıran Begavî’nin Mesâbîhu’s-sünne’si üzerine de bir şerh çalışması yaptığı nakledilmiştir. Bu durum bölgenin hadis ilmiyle irtibatını ortaya koymak bakımından son derece önemlidir. Ancak ne var ki hadis ilmindeki eserlerinin ekseriyetle günümüze ulaşmamış olması büyük bir talihsizliktir. Bu makalede elde edilen veriler, Fîrûzâbâdî’nin hicrî VIII-IX. asırda Şîrâz hadis tarihindeki yerini ortaya koymada belirgin rol oynamıştır. Fîrûzâbâdî’nin hadis ilmindeki konumunu gösterebilmek için günümüze ulaşan eserleri üzerinden yapılan birtakım değerlendirmeler, müellifin değişken bir tutum sergilediği ortaya koymuştur. Nitekim bazı eserlerinde titiz ve ciddi ilmî yaklaşım gösterirken, kimi eserlerinde ise esnek bir tavır takınarak tesâhül gösterdiği görülmüştür. Bu tesâhülün büyük ölçüde İbnü’l-‘Arabî etkisinde kalması sonucunda genel olarak tasavvufî çevrelerin hadis anlayışıyla paralel olduğu gözlemlenmiştir. Bölgedeki diğer âlimlerin ilmî serüveni benzer çalışmalarla ortaya konulduğunda Acem bölgesi diye adlandırılan bölgenin ilmî profil ve hadis tarihi açısından daha net bulguları ortaya koyacaktır.
Zitieren
APA
Çimen, A. (2026). Fîrûzâbâdî’nin İlmî Mirası: Seyahatleri, İcâzet Ağı ve Hadis İlmine Katkıları. Amasya İlahiyat Dergisi, 494-528. https://doi.org/10.18498/amailad.1915582
Vancouver
Çimen A. Fîrûzâbâdî’nin İlmî Mirası: Seyahatleri, İcâzet Ağı ve Hadis İlmine Katkıları. Amasya İlahiyat Dergisi. 2026:494-528. doi:10.18498/amailad.1915582
BibTeX
@article{imen2026,
author = {Çimen, Abdullah},
title = {Fîrûzâbâdî’nin İlmî Mirası: Seyahatleri, İcâzet Ağı ve Hadis İlmine Katkıları},
journal = {Amasya İlahiyat Dergisi},
year = {2026},
number = {28},
pages = {494--528},
doi = {10.18498/amailad.1915582}
}
EUVIMED