EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Tertullian’ın Hıristiyanlık Savunusu ve Paganizm Eleştirisi

Mustafa Furkan Dinleyici

Amasya İlahiyat Dergisi · 30.06.2026 · (28) · 343-380

DOI: 10.18498/amailad.1915578 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Amasya İlahiyat Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Mustafa Furkan Dinleyici. Die Arbeit nennt 43 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, erken dönem Hıristiyan düşüncesinin hem kurucu hem de tartışmalı isimlerinden biri olan Tertullian’ın (öl. 220?) paganizm eleştirisi ve Hıristiyanlık savunusunu, başta Apologeticum, De Idololatria, De Spectaculis, De Corona Militis ve De Testimonio Animae olmak üzere temel eserleri üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel konusu, Tertullian’ın Roma İmparatorluğu bağlamında Hıristiyanlara yöneltilen suçlamalara verdiği cevapların mahiyetiyle ilgilidir. Bu noktada Tertullianus’un cevapların yalnızca doktriner ve teolojik bir savunma mıdır yahut bunun ötesinde toplumsal, ahlaki ve hukuki bir karşıt kültür inşasına mı hizmet etmektedir sorusu gündeme gelmektedir. Çalışma, Tertullian’ın paganizm eleştirisini, Greko-Romen kültürün hâkim değerleri karşısında Hıristiyan kimliğini ayrıştırma ve yeniden tanımlama çabası bağlamında ele almaktadır. Araştırmanın kapsamı, Tertullian’ın metinlerinde iki ana eksen etrafında şekillenen tartışmalara yoğunlaşmaktadır. Birincisi, Hıristiyanlara yöneltilen vatana ihanet, kutsala saygısızlık, ensest, çocuk kurban etme, kan içme, topluma faydasızlık ve imparatora sadakatsizlik gibi suçlamalara karşı geliştirilen savunmalar üzerinedir. Bu çerçevede Tertullian’ın argümanlarının Roma hukuk düzeni, yargılama pratikleri ve kamusal nefret olgusu üzerinden nasıl temellendirildiği; özellikle “Hıristiyan” terimi etrafında kurulan kriminalleştirme mantığının hangi gerekçelerle sorgulandığı analiz edilmektedir. İkincisi ise paganizm/putperestlik eleştirisinin ibadetle sınırlı tutulmayarak gündelik hayatın geniş bir alanına yayılmasıyla ilgilidir. Çalışma, putperestliğin Tertullian’da yalnızca kurban ve tapınma pratikleriyle değil; meslekler, üretim ve geçim biçimleri, kültürel etkinlikler ve toplumsal ritüellerle ilişkilendirilen kapsamlı bir günah kategorisi olarak nasıl kavramsallaştırıldığını ele almaktadır. Bu bağlamda put imalatı, astroloji, eğitim faaliyetleri, ticaret, askerlik, imparatorluk kültü, tiyatro ve bayramlar sistematik biçimde değerlendirilmekte; Hıristiyanların Roma toplumu ile hangi sınırlar içinde ilişki kurabileceğine dair normatif çerçeve ortaya konulmaktadır. Türkçe literatürde doğrudan Tertullian’la ilgili yapılan çalışmaların sayısı oldukça sınırlıdır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, Tertullian’ın metinlerinde oldukça önemli bir yere sahip olan paganizm eleştirisi ile Hıristiyanlık savunusunun nasıl iç içe geçtiğini, bu söylemin hangi yöntemlerle inşa edildiğini ve hangi sonuçlara ulaştığını ortaya koyarak alana katkı sağlamaktır. Bu doğrultuda tarihsel-bağlamsal analiz, karşılaştırmalı yöntem ve metin çözümlemesi birlikte kullanılmış; Tertullian’ın argümanları hem kendi iç tutarlılığı hem de dönemin sosyo-politik koşulları ışığında değerlendirilmiştir. Ayrıca onun Montanist ahlak anlayışının, putperestliğe ve Roma toplumuna yönelik sert tutumunu nasıl şekillendirdiğine de işaret edilmiştir. Araştırma sonucunda, Tertullian’ın paganizm eleştirisinin salt teolojik bir reddiye olmadığı; aksine Hıristiyanları Roma toplumunun kültürel, ahlaki ve dinsel yapısından bilinçli biçimde ayrıştırmayı amaçlayan normatif bir söylem ürettiği kanaatine ulaşılmıştır. Tertullian’ın savunuları, Hıristiyanlığın yalnızca bir inanç sistemi değil, aynı zamanda alternatif bir hayat düzeni ve kimlik tasavvuru sunduğunu göstermektedir. Bu yönüyle Tertullian, erken Hıristiyan düşüncesinde teolojik savunuyla birlikte toplumsal ve ahlaki bir karşıt kültür inşa etmeye çalışan kurucu figürlerden biri olarak değerlendirilebilir.

Zitieren

APA

Dinleyici, M. F. (2026). Tertullian’ın Hıristiyanlık Savunusu ve Paganizm Eleştirisi. Amasya İlahiyat Dergisi, 343-380. https://doi.org/10.18498/amailad.1915578

Vancouver

Dinleyici MF. Tertullian’ın Hıristiyanlık Savunusu ve Paganizm Eleştirisi. Amasya İlahiyat Dergisi. 2026:343-380. doi:10.18498/amailad.1915578

BibTeX
@article{Dinleyici2026,
  author = {Dinleyici, Mustafa Furkan},
  title = {Tertullian’ın Hıristiyanlık Savunusu ve Paganizm Eleştirisi},
  journal = {Amasya İlahiyat Dergisi},
  year = {2026},
  number = {28},
  pages = {343--380},
  doi = {10.18498/amailad.1915578}
}
Kostenlos starten →