Pedagogika ogólna w III Rzeczpospolitej. Zarys nurtów, orientacji, konferencyjnych debat
Roczniki Pedagogiczne · 30.03.2026 · 18 (1) · 19-38
DOI: 10.18290/rped26181.2 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Roczniki Pedagogiczne, online erschienen am 30.03.2026. Verfasst von Bogusław Śliwerski. Die Arbeit nennt 165 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY-NC-ND 4.0).
Abstract (Originalsprache)
W niniejszym artykule przeanalizowano uzupełniające się role autorów monografii i redaktorów zbiorów w kształtowaniu dziedziny pedagogiki ogólnej w Polsce (1990–2025). Wykorzystując typologię kluczowych orientacji (systemiczno-metodologiczna, hermeneutyczno-aksjologiczna, krytyczno-dyskursywna, dialogiczno-emancypacyjna, holistyczno-metapedagogiczna), w badaniu porównano ukierunkowanie tematyczne poszczególnych publikacji i zbiorów. Pedagogika ogólna w Polsce po 1989 r. rozwijała się w warunkach pluralizmu metodologicznego i różnorodnych tradycji intelektualnych. Lata dziewięćdziesiąte XX wieku oznaczały zwrot w kierunku hermeneutyki, fenomenologii i personalizmu, połączony z krytyką pedagogiki instrumentalnej odziedziczonej po okresie socjalistycznym. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych i na początku XXI wieku pojawiły się perspektywy postmodernistyczne, aksjologiczne, egzystencjalne i dialogiczne, skupiające się na subiektywności, wartościach i relacjach międzyludzkich w edukacji. Podejścia historiograficzne i biograficzne podkreślały wzajemne oddziaływanie między biografiami uczonych a ich teoriami pedagogicznymi. Po 2010 r. na znaczeniu zyskała metapedagogiczna refleksja nad tożsamością i metodologią pedagogiki, a także nastąpiła silniejsza integracja interdyscyplinarna z socjologią, psychologią i kulturoznawstwem. W ostatniej dekadzie coraz bardziej widoczne stały się próby stworzenia holistycznych i integracyjnych ram. Analiza ośrodków akademickich wskazuje, że najsilniejsze tradycje pedagogiki ogólnej rozwinęły się na Uniwersytecie Gdańskim, Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II oraz Uniwersytecie Warszawskim, przy znaczącym udziale instytucji z Krakowa, Poznania, Łodzi, Kielc i Warszawy. Ogólnie rzecz biorąc, pedagogika ogólna odgrywa w polskich naukach humanistycznych rolę refleksyjną, krytyczną i integracyjną, przyczyniając się do demistyfikacji mitów ideologicznych oraz poszukiwania kompleksowych ram teoretycznych dla edukacji.
Zitieren
APA
Śliwerski, B. (2026). Pedagogika ogólna w III Rzeczpospolitej. Zarys nurtów, orientacji, konferencyjnych debat. Roczniki Pedagogiczne, 18(1), 19-38. https://doi.org/10.18290/rped26181.2
Vancouver
Śliwerski B. Pedagogika ogólna w III Rzeczpospolitej. Zarys nurtów, orientacji, konferencyjnych debat. Roczniki Pedagogiczne. 2026;18(1):19-38. doi:10.18290/rped26181.2
BibTeX
@article{liwerski2026,
author = {Śliwerski, Bogusław},
title = {Pedagogika ogólna w III Rzeczpospolitej. Zarys nurtów, orientacji, konferencyjnych debat},
journal = {Roczniki Pedagogiczne},
year = {2026},
volume = {18},
number = {1},
pages = {19--38},
doi = {10.18290/rped26181.2}
}
EUVIMED