Kulturowe wymiary spojrzenia a wielość modeli optykonów. Granice symboliczne w komunikacji społecznej ery cyfrowej
Roczniki Kulturoznawcze · 30.03.2026 · 17 (1) · 125-150
DOI: 10.18290/rkult26171.7 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Roczniki Kulturoznawcze, online erschienen am 30.03.2026. Verfasst von Małgorzata Bogunia-Borowska und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 18 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY-NC-ND 4.0).
Abstract (Originalsprache)
Celem niniejszego artykułu jest opisanie wielowymiarowego zjawiska spojrzenia jako aktu powoływania i zacierania granic symbolicznych w przestrzeni komunikacyjnej ery cyfrowej. W analizie wyróżnionych zostało pięć rodzajów spojrzenia, zwanych przez autorki optykonami, które wykształciły się (lub rozwinęły) w toku rozkwitu współczesnego społeczeństwa cyfrowego. Są to: panoptykon, w którym społeczeństwo poddawane jest nieustającej kontroli sprawowanej poprzez instrumenty władzy (także rozproszonej), synoptykon, obrazowany za pomocą metafory teatru, w której wielu widzów obserwuje występy sceniczne pojedynczych aktorów, demoptykon, rozwijający się wraz z upowszechnieniem smartfonów i innych urządzeń z funkcją rejestrowania obrazu i dźwięku, umożliwiających obserwację wszystkich przez wszystkich w czasie rzeczywistym, homooptykon, w którym ze względu na konieczność częstego obcowania z własnym wizerunkiem (także cyfrowym) oczy jednostki nieustannie skierowane są na nią samą, a także aeternusoptykon, w ramach którego dzięki nowoczesnym technologiom uwieczniającym i odtwarzającym wizerunek jednostki nawet po jej śmierci reprezentacja aktora społecznego występuje w interakcjach społecznych poza granicami czasu i przestrzeni. Koncepcja optykonów osadzona została w szerszym kontekście współczesnych przemian kulturowych, opisywanych jako przejście od „zwrotu lingwistycznego”, opisywanego przez Rorty’ego w latach 60. XX wieku, w stronę „zwrotu ikonicznego”, zwanego również „piktorialnym”.
Zitieren
APA
Bogunia-Borowska, M., & Kopczyńska, J. (2026). Kulturowe wymiary spojrzenia a wielość modeli optykonów. Granice symboliczne w komunikacji społecznej ery cyfrowej. Roczniki Kulturoznawcze, 17(1), 125-150. https://doi.org/10.18290/rkult26171.7
Vancouver
Bogunia-Borowska M, Kopczyńska J. Kulturowe wymiary spojrzenia a wielość modeli optykonów. Granice symboliczne w komunikacji społecznej ery cyfrowej. Roczniki Kulturoznawcze. 2026;17(1):125-150. doi:10.18290/rkult26171.7
BibTeX
@article{BoguniaBorowska2026,
author = {Bogunia-Borowska, Małgorzata and Kopczyńska, Justyna},
title = {Kulturowe wymiary spojrzenia a wielość modeli optykonów. Granice symboliczne w komunikacji społecznej ery cyfrowej},
journal = {Roczniki Kulturoznawcze},
year = {2026},
volume = {17},
number = {1},
pages = {125--150},
doi = {10.18290/rkult26171.7}
}
EUVIMED