Kształtowanie mauzoleum władcy jako narzędzia polityki dynastycznej w szesnastowiecznej Europie. Wybrane przykłady
Roczniki Humanistyczne · 19.06.2026 · 74 (4) · 7-36
DOI: 10.18290/rh26744.1 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Roczniki Humanistyczne, online erschienen am 19.06.2026. Verfasst von Piotr Gryglewski. Die Arbeit nennt 52 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY-NC-ND 4.0).
Abstract (Originalsprache)
Artykuł omawia wybrane przykłady mauzoleum władców XVI-wiecznej Europy, akcentując ich rolę jako narzędzia polityki dynastycznej. Wskazuje, że miejsca pochówku monarchów, wraz z ich architektoniczną i plastyczną oprawą, pełniły funkcje wykraczające poza aspekt sepulkralny, stając się istotnym elementem strategii legitymizacyjnych, propagandowych i religijnych. Na tle dynamicznych przemian politycznych, dynastycznych, ideowych i konfesyjnych epoki wczesnonowożytnej nie istniał dla nich jeden uniwersalny model. Formy takich założeń różniły się w zależności od tradycji lokalnych, bieżących potrzeb politycznych i konfesyjnych oraz wyborów artystycznych. Przykładami takich założeń są cenotaf cesarza Maksymiliana I w Innsbrucku oraz mauzoleum władców Hiszpanii w Granadzie. Od połowy XVI w., kosztem indywidualnego upamiętnienia, wyraźnie wzrastało znaczenie wymiaru dynastycznego, co ilustrują prestiżowe realizacje: Escorial fundacji Filipa II, kaplica Walezjuszy w Saint-Denis czy Capella Principi we Florencji. Obiekty te, często inspirowane prestiżowymi wzorcami artystycznymi, łączyły funkcję grobową z manifestacją ciągłości władzy. Na tle europejskim autor analizuje również polskie przykłady: od nagrobka Jana Olbrachta, poprzez Kaplicę Zygmuntowską – pierwotnie pomyślaną jako indywidualne mauzoleum, które z czasem zyskało funkcję dynastyczną – po inne fundacje Anny Jagiellonki (m.in. mauzoleum Stefana Batorego) oraz królowej Bony w Bari. Wskazuje na różnorodność rozwiązań: od kaplic powiązanych z katedrą po wolnostojące mauzolea, takie jak projekt kościoła św. Anny w Wilnie. Podkreśla, że wybory artystyczne były determinowane nie tylko modą renesansową, lecz także bieżącymi wyzwaniami politycznymi i legitymizacyjnymi. W artykule wyraźnie została zaakcentowana potrzeba rozwiniętych badań porównawczych, które uwzględniałyby złożone konteksty historyczne i funkcje ideowe, a nie tylko analizę formy. Mauzolea były bowiem istotnym elementem ikonosfery epoki, a także ważnym narzędziem budowania prestiżu dynastii i obrazowania ciągłości monarchii. Przykłady z XVI w. stały się wzorcami dla późniejszych realizacji.
Zitieren
APA
Gryglewski, P. (2026). Kształtowanie mauzoleum władcy jako narzędzia polityki dynastycznej w szesnastowiecznej Europie. Wybrane przykłady. Roczniki Humanistyczne, 74(4), 7-36. https://doi.org/10.18290/rh26744.1
Vancouver
Gryglewski P. Kształtowanie mauzoleum władcy jako narzędzia polityki dynastycznej w szesnastowiecznej Europie. Wybrane przykłady. Roczniki Humanistyczne. 2026;74(4):7-36. doi:10.18290/rh26744.1
BibTeX
@article{Gryglewski2026,
author = {Gryglewski, Piotr},
title = {Kształtowanie mauzoleum władcy jako narzędzia polityki dynastycznej w szesnastowiecznej Europie. Wybrane przykłady},
journal = {Roczniki Humanistyczne},
year = {2026},
volume = {74},
number = {4},
pages = {7--36},
doi = {10.18290/rh26744.1}
}
EUVIMED