EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Osmanlı Arşivlerinde Tespit Edilen Edirne Vilayeti Dakik (Un) Fabrikaları

Müge Çiftyürek

Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi · 28.06.2026 · 26 (2) · 960-989

DOI: 10.18037/ausbd.1822719 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, online erschienen am 28.06.2026. Verfasst von Müge Çiftyürek. Die Arbeit nennt 33 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Endüstri Devrimi, geleneksel üretim yapısını korumaya çalışan Osmanlı Devleti’ni derinden sarsmıştır. Bu bağlamda, 19. yüzyılda, yeni bir üretim modeli olarak fabrikalar inşa edilmeye başlanmıştır. Gıda sektöründe öne çıkan dakik (un) fabrikaları, buhar gücüyle daha hızlı ve verimli üretim yaparak 19. yüzyılın ortalarından itibaren insan, hayvan, su ve rüzgâr gücüne dayalı geleneksel un değirmenlerinin yerini almaya başlamıştır. İstanbul, İzmir, Selanik gibi ticaret merkezlerinin yanı sıra Balkanlar ve Anadolu’da dakik fabrikaları kurulmuştur. Bu çalışma, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başlarında, Edirne vilayetindeki dakik fabrikaları üzerinden Osmanlı’nın endüstriyel mimarisini incelemeyi amaçlamaktadır. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivinde yapılan incelemeler neticesinde, mimari çizim içeren belgeler çalışma kapsamına alınmış ve “sanat tarihi” perspektifiyle değerlendirilmiştir. Bu kapsamda Edirne, Dedeağaç, Gümülcine ve Kırkkilise sancaklarında 13 dakik fabrikası tespit edilmiştir. Plan ve cephe çizimleri üzerinden yapıların mekân-işlev ilişkisi ve mimari üslupları çözümlenmiştir. Elde edilen veriler İstanbul, İzmir, Üsküp gibi merkezlerdeki benzer dakik fabrikalarıyla karşılaştırılarak un üretim teknolojisinin mimariye yansımaları ortaya konmuştur. Daha önce akademik bir çalışmaya konu olmamış 13 fabrika, özgün çizimler eşliğinde alan yazınına kazandırılarak, Osmanlı sanayisinin Batı’daki teknolojik gelişmeleri takip etmekle kalmadığı, modern yaklaşımları yerel unsurlarla harmanlayarak kendine özgü endüstriyel kimlik oluşturmaya çabaladığı gösterilmektedir.

Zitieren

APA

Çiftyürek, M. (2026). Osmanlı Arşivlerinde Tespit Edilen Edirne Vilayeti Dakik (Un) Fabrikaları. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(2), 960-989. https://doi.org/10.18037/ausbd.1822719

Vancouver

Çiftyürek M. Osmanlı Arşivlerinde Tespit Edilen Edirne Vilayeti Dakik (Un) Fabrikaları. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;26(2):960-989. doi:10.18037/ausbd.1822719

BibTeX
@article{iftyrek2026,
  author = {Çiftyürek, Müge},
  title = {Osmanlı Arşivlerinde Tespit Edilen Edirne Vilayeti Dakik (Un) Fabrikaları},
  journal = {Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {26},
  number = {2},
  pages = {960--989},
  doi = {10.18037/ausbd.1822719}
}
Kostenlos starten →