Osmanlı Arşivlerinde Tespit Edilen Edirne Vilayeti Dakik (Un) Fabrikaları
Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi · 28.06.2026 · 26 (2) · 960-989
DOI: 10.18037/ausbd.1822719 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, online erschienen am 28.06.2026. Verfasst von Müge Çiftyürek. Die Arbeit nennt 33 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Endüstri Devrimi, geleneksel üretim yapısını korumaya çalışan Osmanlı Devleti’ni derinden sarsmıştır. Bu bağlamda, 19. yüzyılda, yeni bir üretim modeli olarak fabrikalar inşa edilmeye başlanmıştır. Gıda sektöründe öne çıkan dakik (un) fabrikaları, buhar gücüyle daha hızlı ve verimli üretim yaparak 19. yüzyılın ortalarından itibaren insan, hayvan, su ve rüzgâr gücüne dayalı geleneksel un değirmenlerinin yerini almaya başlamıştır. İstanbul, İzmir, Selanik gibi ticaret merkezlerinin yanı sıra Balkanlar ve Anadolu’da dakik fabrikaları kurulmuştur. Bu çalışma, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başlarında, Edirne vilayetindeki dakik fabrikaları üzerinden Osmanlı’nın endüstriyel mimarisini incelemeyi amaçlamaktadır. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivinde yapılan incelemeler neticesinde, mimari çizim içeren belgeler çalışma kapsamına alınmış ve “sanat tarihi” perspektifiyle değerlendirilmiştir. Bu kapsamda Edirne, Dedeağaç, Gümülcine ve Kırkkilise sancaklarında 13 dakik fabrikası tespit edilmiştir. Plan ve cephe çizimleri üzerinden yapıların mekân-işlev ilişkisi ve mimari üslupları çözümlenmiştir. Elde edilen veriler İstanbul, İzmir, Üsküp gibi merkezlerdeki benzer dakik fabrikalarıyla karşılaştırılarak un üretim teknolojisinin mimariye yansımaları ortaya konmuştur. Daha önce akademik bir çalışmaya konu olmamış 13 fabrika, özgün çizimler eşliğinde alan yazınına kazandırılarak, Osmanlı sanayisinin Batı’daki teknolojik gelişmeleri takip etmekle kalmadığı, modern yaklaşımları yerel unsurlarla harmanlayarak kendine özgü endüstriyel kimlik oluşturmaya çabaladığı gösterilmektedir.
Zitieren
APA
Çiftyürek, M. (2026). Osmanlı Arşivlerinde Tespit Edilen Edirne Vilayeti Dakik (Un) Fabrikaları. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(2), 960-989. https://doi.org/10.18037/ausbd.1822719
Vancouver
Çiftyürek M. Osmanlı Arşivlerinde Tespit Edilen Edirne Vilayeti Dakik (Un) Fabrikaları. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;26(2):960-989. doi:10.18037/ausbd.1822719
BibTeX
@article{iftyrek2026,
author = {Çiftyürek, Müge},
title = {Osmanlı Arşivlerinde Tespit Edilen Edirne Vilayeti Dakik (Un) Fabrikaları},
journal = {Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi},
year = {2026},
volume = {26},
number = {2},
pages = {960--989},
doi = {10.18037/ausbd.1822719}
}
EUVIMED