MAĞRİB’TE EŞʿARÎLİĞİN İNŞA SÜRECİ: ERKEN DÖNEM TARTIŞMA ALANLARI VE ÂLİMLERİ
EKEV Akademi Dergisi · 07.03.2026 · (Advanced Online Publication) · 196-216
DOI: 10.17753/sosekev.1789724 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift EKEV Akademi Dergisi, online erschienen am 07.03.2026. Verfasst von Mehmet Mesut Kaplan. Die Arbeit nennt 50 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Eşʿarîlik, aklî ve naklî delillere dayanan, İslam düşüncesinin Doğu coğrafyasında ortaya çıkan önemli bir kelâm mezhebidir. Hicrî IV. yüzyıldan itibaren Ehl-i Sünnet kelâmının en güçlü temsilcilerinden biri hâline gelen bu mezhep, zamanla çeşitli siyasî, ilmî ve toplumsal dinamiklerin etkisiyle Mağrib bölgesinde de kurumsallaşma sürecine girmiştir. Bu çalışma, Eşʿarîliğin Mağrib’teki inşa sürecine zemin hazırlayan dinî, fikrî ve toplumsal etkenleri ele almaktadır. Özellikle kelâmî meselelere ilgi duyan Mâlikî âlimlerin katkıları ve dönemin ilmî çevrelerinde gerçekleşen tartışmalar ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Ayrıca, Eşʿarî düşüncesinin Mağrib’e intikalini mümkün kılan zihnî ve ilmî altyapının oluşumuna etki eden unsurlar analiz edilmiştir. Bu noktada, Mağrib toplumunun kelâmî düşünceye yönelik hazırbulunuşluk düzeyi ortaya konmuş; sürecin şekillenmesinde erken dönem âlimlerinin üstlendiği roller ile aralarındaki kelâmî münazaralar değerlendirilmiştir. Çalışmada ayrıca, Mağrib’in kelâmî zihniyet dünyasının teşekkülünde etkili olan tartışma alanlarına yer verilmiş; özellikle Allah’ın sıfatları, insan fiilleri ve kader gibi temel meseleler etrafında gelişen görüş ayrılıkları hem teorik düzlemde hem de siyasî bağlam içerisinde sistematik bir şekilde ele alınmıştır. Kelâm ilminin doğasına uygun yöntemlerle yürütülen bu araştırmada, güvenilir sonuçlara ulaşmak amacıyla şahıs merkezli bir yaklaşım benimsenmiştir. Bu çerçevede, Mağrib bölgesinde etkili olmuş âlimler çeşitli terâcim kaynakları üzerinden incelenmiş ve özellikle bölgeye dair klasik eserler öncelikli olarak kullanılmıştır. Söz konusu kaynaklarda yer alan âlimlerin ilmî faaliyetleri ve aralarındaki kelâmî tartışmalar analiz edilerek, Eşʿarîliğin Mağrib’teki ön inşa sürecinde bireylerin belirleyici rolü ortaya konmuştur. Mağribli âlimlerin faaliyetlerinden hareketle, bölgede Selefî eğilimlerden kelâmî yaklaşımlara geçiş süreci ile bu dönüşümü mümkün kılan entelektüel altyapı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda, Mağrib’te Eşʿarîliğin inşa sürecinin tek bir âlimin çabasıyla değil, birçok âlimin ve farklı dinamiklerin katkısıyla, aşamalı bir biçimde gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır.
Zitieren
APA
Kaplan, M. M. (2026). MAĞRİB’TE EŞʿARÎLİĞİN İNŞA SÜRECİ: ERKEN DÖNEM TARTIŞMA ALANLARI VE ÂLİMLERİ. EKEV Akademi Dergisi, 196-216. https://doi.org/10.17753/sosekev.1789724
Vancouver
Kaplan MM. MAĞRİB’TE EŞʿARÎLİĞİN İNŞA SÜRECİ: ERKEN DÖNEM TARTIŞMA ALANLARI VE ÂLİMLERİ. EKEV Akademi Dergisi. 2026:196-216. doi:10.17753/sosekev.1789724
BibTeX
@article{Kaplan2026,
author = {Kaplan, Mehmet Mesut},
title = {MAĞRİB’TE EŞʿARÎLİĞİN İNŞA SÜRECİ: ERKEN DÖNEM TARTIŞMA ALANLARI VE ÂLİMLERİ},
journal = {EKEV Akademi Dergisi},
year = {2026},
number = {Advanced Online Publication},
pages = {196--216},
doi = {10.17753/sosekev.1789724}
}
EUVIMED