EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

David Hume ve Tutkuların Hizmetindeki Akıl: Rasyonaliteyi Yeniden Düşünmek

Ezgi Aydoğan, Demet Gediz Aydoğdu

İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi · 30.06.2026 · 15 (2) · 1406-1422

DOI: 10.15869/itobiad.1905317 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Ezgi Aydoğan und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 31 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, modern iktisat teorisinde rasyonalite kavramının dayandığı temel varsayımları, özellikle tercihlerin verili kabul edilmesi ve araçsal akıl anlayışı çerçevesinde eleştirel biçimde yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ana akım rasyonel seçim teorisi, bireylerin tutarlı tercihlere sahip olduklarını ve bu tercihler doğrultusunda fayda maksimizasyonu gerçekleştirdiklerini varsayarken; davranışsal iktisat literatürü bu modele bilişsel yanlılıklar, sezgisel karar verme süreçleri ve sınırlı rasyonalite kavramları üzerinden önemli eleştiriler getirmiştir. Bununla birlikte her iki yaklaşım da bireysel tercihlerin ve motivasyonların nasıl ortaya çıktığına ilişkin ontolojik temeller konusunda yeterli bir açıklama sunmamaktadır. Çalışmanın temel katkısı, rasyonalite tartışmasını bilişsel sınırlılıklar düzeyinin ötesine taşıyarak insan eylemlerinin motivasyonel kaynaklarını merkeze alan alternatif bir çerçeve geliştirmeye yönelmesidir. Bu doğrultuda çalışma, David Hume’un insan doğasına ilişkin çözümlemelerini teorik bir temel olarak kullanmaktadır. Özellikle İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme’de geliştirilen tutku teorisi çerçevesinde, insan eylemlerinin asıl belirleyicisinin akıl değil tutkular olduğu; aklın ise yalnızca bu tutkuların amaçlarına ulaşmasında araçsal bir işlev gördüğü savunulmaktadır. Hume’un yaklaşımı, ekonomik kararların yalnızca hesaplayıcı ve fayda odaklı bir aklın ürünü olmadığını, aksine inançlar, imgelem, alışkanlıklar ve çağrışım mekanizmalarıyla şekillenen tutku yapıları tarafından yönlendirildiğini göstermektedir. Çalışmada yöntem olarak karşılaştırmalı ve kavramsal analiz benimsenmiştir. Öncelikle sınırlı rasyonalite ve davranışsal iktisat literatürünün bilişsel odaklı çerçevesi incelenmiş, ardından Hume’un akıl–tutku ayrımı sistematik biçimde analiz edilerek bu iki yaklaşım karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgular, rasyonelliğin sabit ve normatif bir başlangıç ilkesi olarak değil, tutkular, inançlar ve zihinsel süreçler arasındaki etkileşimden türeyen bir sonuç olarak anlaşılması gerektiğini göstermektedir. Bu bağlamda Hume’un yaklaşımı, çağdaş iktisat teorisinde tercih oluşumu ve motivasyonun doğasına ilişkin tartışmalar için alternatif bir ontolojik zemin sunmakta ve rasyonalite kavramının yeniden düşünülmesine imkân sağlamaktadır.

Zitieren

APA

Aydoğan, E., & Aydoğdu, D. G. (2026). David Hume ve Tutkuların Hizmetindeki Akıl: Rasyonaliteyi Yeniden Düşünmek. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 15(2), 1406-1422. https://doi.org/10.15869/itobiad.1905317

Vancouver

Aydoğan E, Aydoğdu DG. David Hume ve Tutkuların Hizmetindeki Akıl: Rasyonaliteyi Yeniden Düşünmek. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi. 2026;15(2):1406-1422. doi:10.15869/itobiad.1905317

BibTeX
@article{Aydoan2026,
  author = {Aydoğan, Ezgi and Aydoğdu, Demet Gediz},
  title = {David Hume ve Tutkuların Hizmetindeki Akıl: Rasyonaliteyi Yeniden Düşünmek},
  journal = {İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {15},
  number = {2},
  pages = {1406--1422},
  doi = {10.15869/itobiad.1905317}
}
Kostenlos starten →