11. ve 12. Yüzyıl Anadolu’sunda Bir Coğrafya Fetih İlişkisi: Büyük Selçuklu Dönemi Anadolu Fetihleri ile Coğrafi ve Jeopolitik Yansımaları
İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi · 30.06.2026 · 15 (2) · 1361-1382
DOI: 10.15869/itobiad.1896497 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Mevlüt Günler. Die Arbeit nennt 73 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Anadolu, jeomorfolojisi ve jeopolitik hinterlantlıyla geçmişten günümüze önemini muhafaza eden ender coğrafyalardan biridir. Tarih boyunca Anadolu’da var olan siyasi ve medeni yapılar dünya tarihinde etkili olduğu gibi; dışarıdan gelen göç ve fetihlerle de yapısal dönüşümler geçirerek önemini günümüze kadar muhafaza etmiştir. Bahsettiğimiz etkileşim ve dönüşümde Anadolu coğrafyasının jeomorfolojisiyle dönem uluslararası jeopolitiğinin belirleyici olduğu dikkat çekmektedir. Büyük Selçuklular dönemi Anadolu’nun fethi de bu minvalde gerçekleşmiştir. Selçuklular, Anadolu’ya dönem konjonktürü bağlamında yönelmişlerdir. Fakat Anadolu coğrafyasının jeostratejik konumu ile dönem jeopolitiği çerçevesinde Anadolu’nun fethi gerçekleşmiştir. Anadolu’nun üç tarafının denizlerle çevrili olması ile kuzey ve güneyinde denize paralel uzantılı dağların bulunması kuzey güney hareketliliği ile savunma ve fetih stratejilerinde yönlendirici etki yapmıştır. Diğer taraftan doğusunda yer alan yüksek dağ ve platolar ile akarsu havzaları ise coğrafi ve stratejik açıdan savunma ve fethinde belirleyici olmuştur. Bununla birlikte Bizans merkezinin Avrupa kıtasında yer alması ile bahsettiğimiz Anadolu platosunun coğrafi şartları Bizans’ı stratejik açıdan doğu sınırlarının muhafazası konusunda olumsuz etkilerken, Selçuklu fetihlerini ise desteklemiştir. Araştırmacılar tarafından Anadolu’nun fethi ele alınmış ve kıymetli eserler meydana getirilmiştir. Eserleri incelediğimizde fethin Selçuklu Sultanları ve beylerinin askerî faaliyetleri bağlamında ele alındığı dikkat çekmektedir. Bu çalışmamızda fethi, Anadolu sahasının coğrafi özellikleri, sağladığı stratejik avantajları ile dönem jeopolitiği bağlamında değerlendirerek alana katkıda bulunmak niyetindeyiz. Nitekim fetih incelendiğinde Aras, Fırat, Dicle, Kızılırmak gibi akarsuların kaynak havzaları ile akış yönlerinin belirleyici olduğu görülmektedir. Yine Erzurum, Sivas, Malatya, Malazgirt ve Halep gibi şehirlerin sahip oldukları coğrafi ve stratejik unsurların hem fetihte hem de savunmada belirleyici rolü olduğu da dikkat çekmektedir. Diğer taraftan Anadolu’da var olan toplumsal yapı ile inanç farklılığı da sosyo-politik açıdan fethi etkileyen unsurların başında gelmektedir.
Zitieren
APA
Günler, M. (2026). 11. ve 12. Yüzyıl Anadolu’sunda Bir Coğrafya Fetih İlişkisi: Büyük Selçuklu Dönemi Anadolu Fetihleri ile Coğrafi ve Jeopolitik Yansımaları. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 15(2), 1361-1382. https://doi.org/10.15869/itobiad.1896497
Vancouver
Günler M. 11. ve 12. Yüzyıl Anadolu’sunda Bir Coğrafya Fetih İlişkisi: Büyük Selçuklu Dönemi Anadolu Fetihleri ile Coğrafi ve Jeopolitik Yansımaları. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi. 2026;15(2):1361-1382. doi:10.15869/itobiad.1896497
BibTeX
@article{Gnler2026,
author = {Günler, Mevlüt},
title = {11. ve 12. Yüzyıl Anadolu’sunda Bir Coğrafya Fetih İlişkisi: Büyük Selçuklu Dönemi Anadolu Fetihleri ile Coğrafi ve Jeopolitik Yansımaları},
journal = {İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {15},
number = {2},
pages = {1361--1382},
doi = {10.15869/itobiad.1896497}
}
EUVIMED