Dinî Başa Çıkma ve Algılanan Sosyal Desteğin Belirsizliğe Tahammülsüzlüğü Yordayıcı Rolü
Hitit İlahiyat Dergisi · 30.06.2026 · 25 (1) · 80-99
DOI: 10.14395/hid.1869144 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Hitit İlahiyat Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Muhammed Tosun. Die Arbeit nennt 54 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Günümüz toplumlarında bireyler; ekonomik, akademik, sosyal ve sağlık gibi pek çok alanda belirsizliklerle karşı karşıya kalmaktadır. Bu belirsizlikler, yaşamın farklı alanlarında öngörülebilirliği azaltmakta ve bireylerin psikolojik uyum süreçlerini zorlaştırmaktadır. Belirsizlik karşısında bireylerin geliştirdikleri bilişsel değerlendirme biçimleri, duygusal tepkileri ve başa çıkma yöntemleri, psikolojik işlevselliğin anlaşılmasında kritik bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda özellikle belirsizliğe tahammülsüzlük, bireyin belirsiz durumları tehdit olarak algılama eğilimini yansıtan temel bir bilişsel-duygusal yapı olarak öne çıkmaktadır. Bu doğrultuda araştırma, belirsizliğe tahammülsüzlük, dinî başa çıkma ve algılanan sosyal destek arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu, 18 yaş ve üzeri olan ve son dönemde çeşitli alanlarda belirsizlik yaşantıları deneyimlediğini ifade eden toplam 409 yetişkin katılımcı (255 kadın, 154 erkek) oluşturmaktadır. Katılımcılar kolayda örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği, Dinî Başa Çıkma Ölçeği ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği kullanılmıştır. Veri analizinden önce eksik veri, uç değerler ve normallik varsayımları incelenmiş; çoklu doğrusal bağlantı ve otokorelasyon problemlerinin bulunmadığı belirlenmiştir. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra Pearson korelasyon analizi ve hiyerarşik çoklu doğrusal regresyon analizlerinden yararlanılmıştır. Araştırmanın temel analitik modelinde belirsizliğe tahammülsüzlüğü yordayan faktörleri belirlemek amacıyla üç aşamalı hiyerarşik regresyon analizi gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda modele birinci aşamada demografik değişkenler (cinsiyet, yaş, medeni durum, eğitim), ikinci aşamada bireyin anlamlandırma süreçlerini temsil eden olumlu ve olumsuz dinî başa çıkma yöntemleri, üçüncü aşamada ise algılanan sosyal destek değişkeni dâhil edilerek açıklanan varyanstaki değişimler ve yordayıcıların anlamlılığı test edilmiştir. Elde edilen bulgular, demografik değişkenlerin belirsizliğe tahammülsüzlük üzerinde anlamlı bir yordayıcı etkisinin bulunmadığını göstermiştir. Bu durum, belirsizliğe tahammülsüzlüğün sosyodemografik özelliklerden görece bağımsız, daha çok bilişsel ve duygusal süreçlerle ilişkili bir eğilim olarak değerlendirilebileceğine işaret etmektedir. Dinî başa çıkma değişkenlerine ilişkin bulgular incelendiğinde, korelasyon analizlerinde olumlu dinî başa çıkmanın belirsizliğe tahammülsüzlük ve kaygı boyutlarıyla anlamlı bir ilişki göstermediği; buna karşın hiyerarşik regresyon analizinde belirsizliğe tahammülsüzlüğü negatif yönde anlamlı biçimde yordadığı belirlenmiştir. Bu durum, olumlu dinî başa çıkmanın etkisinin çok değişkenli modeller içerisinde daha belirgin hâle geldiğini düşündürmektedir. Olumsuz dinî başa çıkma ise hem korelasyon hem de regresyon analizlerinde belirsizliğe tahammülsüzlük ile pozitif yönde anlamlı ilişkiler sergilemiş ve modelde en güçlü yordayıcı olarak öne çıkmıştır. Algılanan sosyal destek değişkenine ilişkin bulgular, bu değişkenin belirsizliğe tahammülsüzlük ile doğrudan ve güçlü bir ilişki sergilemediğini ortaya koymaktadır. Algılanan sosyal destek toplam puanının belirsizliğe tahammülsüzlük ile anlamlı bir ilişki göstermediği ve bu değişkeni anlamlı düzeyde yordamadığı belirlenmiştir. Alt boyutlar düzeyinde ise aile desteğinin engelleyici kaygı ile negatif yönde düşük düzeyde ilişkili olduğu; arkadaş ve özel bir kişi desteğinin ise belirsizliğe tahammülsüzlük ile anlamlı bir ilişki göstermediği saptanmıştır. Bununla birlikte, algılanan sosyal desteğin özellikle aile ve arkadaş boyutlarının olumlu dinî başa çıkma ile pozitif yönde ilişkili olması, bireyin çevresinden algıladığı desteğin doğrudan belirsizlik algısından ziyade, başa çıkma ve anlamlandırma süreçlerini destekleyici bir işleve sahip olabileceğini göstermektedir. Genel olarak değerlendirildiğinde, elde edilen bulgular belirsizliğe tahammülsüzlüğün açıklanmasında bireyin bilişsel ve anlamlandırma süreçlerinin, özellikle de dinî başa çıkma biçimlerinin daha belirleyici bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Buna karşılık algılanan sosyal desteğin etkisinin doğrudan bir ilişki üzerinden değil, daha çok diğer psikolojik süreçlerle etkileşim içinde şekillenen dolaylı bir işlev aracılığıyla ortaya çıkabileceği anlaşılmaktadır.
Zitieren
APA
Tosun, M. (2026). Dinî Başa Çıkma ve Algılanan Sosyal Desteğin Belirsizliğe Tahammülsüzlüğü Yordayıcı Rolü. Hitit İlahiyat Dergisi, 25(1), 80-99. https://doi.org/10.14395/hid.1869144
Vancouver
Tosun M. Dinî Başa Çıkma ve Algılanan Sosyal Desteğin Belirsizliğe Tahammülsüzlüğü Yordayıcı Rolü. Hitit İlahiyat Dergisi. 2026;25(1):80-99. doi:10.14395/hid.1869144
BibTeX
@article{Tosun2026,
author = {Tosun, Muhammed},
title = {Dinî Başa Çıkma ve Algılanan Sosyal Desteğin Belirsizliğe Tahammülsüzlüğü Yordayıcı Rolü},
journal = {Hitit İlahiyat Dergisi},
year = {2026},
volume = {25},
number = {1},
pages = {80--99},
doi = {10.14395/hid.1869144}
}
EUVIMED