Eski Anadolu Türkçesinde –iken Yapısının İşlevsel Özellikleri
Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi · 27.06.2026 · 16 (1) · 371-397
DOI: 10.13114/mjh.1896190 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, online erschienen am 27.06.2026. Verfasst von Ersin Kaya. Die Arbeit nennt 29 Literaturangaben. Gefördert von: Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir..
Abstract (Originalsprache)
Dil, yapısal bir iletişim aracı olması nedeniyle kullanım şekli sayesinde anlamsal bir derinliğe sahiptir. Dolaysıyla dili kurallar çerçevesine koyup sınırlandırmak bu anlam zenginliğinin karanlıkta kalmasına neden olmaktadır. Bu çalışmanın amacı –iken yapısını belirlenmiş kurallar çerçevesinin dışında ele alarak işlevsel kullanımları sayesinde anlamsal derinliğini ortaya koymaktır. Literatürde –iken’in biçimbilimsel özellikleri ve temel zamansal değeri üzerinde çeşitli değerlendirmeler yapılmış olmakla birlikte, bu yapının işlevsel dağılımı ve söz konusu işlevlerin metin içindeki anlam üretimine katkısı üzerine kapsamlı ve sistematik bir inceleme bulunmamaktadır. Bu bağlamda –iken yapısı çoğunlukla “eşzamanlılık bildiren bir zarf-fiil” olarak tanımlanmış ancak bu yapının yalnızca iki eylemi aynı zaman düzlemine yerleştirmekle kalmayıp olaylar arasında daha karmaşık ilişkiler kurduğu yönü sistematik biçimde ele alınmamıştır. Dolayısıyla bu çalışma, söz konusu boşluğu doldurma amacı taşımaktadır.Çalışma, Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait metinler temel alınarak yürütülmüştür. İnceleme kapsamına, 13. yüzyılda Yunus Emre’ye ait Risâletü’n-Nushiyye ve Divan, 14. yüzyılda Şeyyad Hamza’nın Yûsuf u Züleyhâ mesnevisi ile 15. yüzyılda Ahmedî tarafından kaleme alınan İskendernâme dâhil edilmiştir. Bu eserler, Eski Anadolu Türkçesinin farklı yüzyıllara yayılan temsili örnekleri olarak değerlendirilmiş ve çalışmanın veri tabanını oluşturmuştur. Bu eserlerde yer alan –iken kullanımları sistematik biçimde belirlenmiş, elde edilen örnekler işlevsel özellikleri doğrultusunda başlıklar altında sınıflandırılmıştır. Her bir başlık kapsamında, söz konusu yapıların üstlendiği anlamsal değerler ortaya konulmuş, ayrıca bu kullanımların dilbilgisel işleyişi ve metin içindeki konumları açıklanmıştır.Çalışmanın sonunda, Eski Anadolu Türkçesi metinlerinden hareketle –iken yapısının işlevsel çeşitliliği 8 başlık altında incelenmiş ve söz konusu yapının tek boyutlu bir zaman zarfı olarak değerlendirilemeyecek ölçüde zengin bir anlam alanına sahip olduğu tespit edilmiştir.
Förderung
- Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.
Zitieren
APA
Kaya, E. (2026). Eski Anadolu Türkçesinde –iken Yapısının İşlevsel Özellikleri. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 16(1), 371-397. https://doi.org/10.13114/mjh.1896190
Vancouver
Kaya E. Eski Anadolu Türkçesinde –iken Yapısının İşlevsel Özellikleri. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi. 2026;16(1):371-397. doi:10.13114/mjh.1896190
BibTeX
@article{Kaya2026,
author = {Kaya, Ersin},
title = {Eski Anadolu Türkçesinde –iken Yapısının İşlevsel Özellikleri},
journal = {Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi},
year = {2026},
volume = {16},
number = {1},
pages = {371--397},
doi = {10.13114/mjh.1896190}
}
EUVIMED