ÇARPANA DOKUMACILIĞINDA FARKLI GEOMETRİK ŞEKİLLERDE KART KULLANIMININ DESEN VE DOKUMA ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi · 21.06.2026 · 19 (54) · 940-965
DOI: 10.12981/mahder.1900566 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi, online erschienen am 21.06.2026. Verfasst von Özge Öztürk und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 13 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Türk dokuma kültüründe önemli bir yere sahip olan çarpana dokumacılığı, binlerce yıllık teknolojik durağanlığına rağmen sınırsız bir desen ve yapısal form potansiyeli barındırmaktadır. Bu çalışmada, çarpana dokumacılığında kullanılan kartların geometrik formunun ve delik sayısının, dokuma yapısı (en, boy, kalınlık) ve desen karakteristiği üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırma kapsamında; dikdörtgen (2 delikli), üçgen (3 delikli), kare (4 delikli), beşgen (5 delikli), dikdörtgen ve altıgen (6 delikli) ve sekizgen (8 delikli) olmak üzere toplam yedi farklı tip kart kullanılmıştır. Belirlenen standart "üçgen" ve "kare" motifleri üzerinden yapılan deneysel dokumalar sonucunda; kartlardaki delik sayısı arttıkça dokumanın kalınlık, dayanıklılık ve boyutsal değerlerinin doğru orantılı olarak arttığı saptanmıştır. Özellikle sekizgen (8 delikli) kartların en yüksek kalınlık (0,5 cm) ve en sıkı örgü yapısını sunduğu, kare (4 delikli) kartların ise motif netliği ve en/boy oranı açısından en dengeli sonucu verdiği gözlemlenmiştir. Ayrıca, aynı delik sayısına sahip olsalar dahi kartın geometrik formunun (örneğin dikdörtgen vs. altıgen) motifin görsel algısını ve dokuma yüzeyindeki dengesini doğrudan değiştirdiği tespit edilmiştir Desenin planlanma ve uygulama alanında kart delik sayısı ve yapısının desenin formu, fiziksel ve görsel özellikleri, yüzey hacmi üzerinde belirleyici bir faktör olduğu; tasarımcı ve uygulayıcıların, desenin kullanım amacına en uygun kart yapılarını seçerken özellikle ritmik desen ihtiyacı olan dokumalarda az delikli kartların standart dört delikli kare kartların aksine, altıgen, sekizgen veya daha fazla delikli kartların kullanımı, daha ağır dokumaların üretilmesine olanak tanımaktadır. Fazla delik sayısı, her bir karta daha fazla iplik takılması anlamına gelmekte ve bu durum dokumanın sıklığını, desenin detay seviyesini ve nihai ürünün mukavemetini doğrudan etkilemektedir. Elde edilen bulgular çarpana dokumada kullanılacak kart seçiminin nelere göre olması gerektiği konusunda yol gösterici olacaktır.
Zitieren
APA
Öztürk, Ö., & Tağı, S. (2026). ÇARPANA DOKUMACILIĞINDA FARKLI GEOMETRİK ŞEKİLLERDE KART KULLANIMININ DESEN VE DOKUMA ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi, 19(54), 940-965. https://doi.org/10.12981/mahder.1900566
Vancouver
Öztürk Ö, Tağı S. ÇARPANA DOKUMACILIĞINDA FARKLI GEOMETRİK ŞEKİLLERDE KART KULLANIMININ DESEN VE DOKUMA ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi. 2026;19(54):940-965. doi:10.12981/mahder.1900566
BibTeX
@article{ztrk2026,
author = {Öztürk, Özge and Tağı, Sema},
title = {ÇARPANA DOKUMACILIĞINDA FARKLI GEOMETRİK ŞEKİLLERDE KART KULLANIMININ DESEN VE DOKUMA ÜZERİNDEKİ ETKİSİ},
journal = {Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi},
year = {2026},
volume = {19},
number = {54},
pages = {940--965},
doi = {10.12981/mahder.1900566}
}
EUVIMED